Opinie

Politici, maak werk van anoniem solliciteren

Opinie Anoniem solliciteren is hard nodig. Nu worden minderheden buitengesloten. Pak dit aan, schrijft journalist en schrijver

Het meest effectieve, efficiënte en eenvoudige instrument om discriminatie op de arbeidsmarkt tegen te gaan, lijkt nog niet te kunnen rekenen op onvoorwaardelijke steun van de regeringspartijen. Hoewel de VVD er drie jaar geleden op aandrong de mogelijkheden van anoniem solliciteren te onderzoeken, kreeg de maatregel geen plek in de 101 pagina’s van het verkiezingsprogramma. En in Pauw van 27 oktober leek ook Lodewijk Asscher (PvdA) niet onverdeeld enthousiast: „Anoniem solliciteren, zou kunnen (…), maar je wil ook dat mensen trots kunnen zijn op hun identiteit.”

Opmerkelijk. De invoering van anoniem solliciteren bij overheid en semi-overheid is gewoon onderdeel van het PvdA-verkiezingsprogramma. Het zou natuurlijk geweldig zijn wanneer vooroordelen bij werkgevers verdwijnen. Helaas ligt dat grotendeels buiten de invloedssfeer van de politiek. Asscher suggereert dat minderheden mogelijk meer waarde hechten aan hun trots dan aan gelijke kansen. Het volgende voorbeeld illustreert wellicht het tegendeel.

Als student werkte ik een tijdje in een callcenter, waar ik met minimaal succes proefabonnementen verkocht voor de krant die u momenteel leest. Veel van mijn collega’s hadden namen als Ahmed, Romeo en Soeshma. Die namen, zo ontdekten zij, werkten niet in hun voordeel, of dat van de krant: een onevenredig deel van de potentiële kopers beëindigde het gesprek na het noemen ervan. En dus kroop Romeo Esajas elke avond in de huid van Dennis de Vries.

Mijn punt: Als Romeo zichzelf, op eigen initiatief, veertig keer op een avond, als witte Nederlander voordoet, in de misschien wel ijdele hoop op hogere verkoopaantallen in een bijbaantje met minimumloon, zou zijn trots hem dan nu verhinderen naam en postcode van brief en CV te verwijderen? Nee, zo blijkt ook uit een grootschalige proef met anoniem solliciteren in Den Haag, waarvan de resultaten begin deze maand werden bekendgemaakt. Het aantal sollicitanten met een migrantenachtergrond lag dertig procent hoger dan voorheen.

Een vage verwijzing naar ‘identiteit’ wordt vaker opgevoerd als tegenargument. Zo kwam ik op internet een betoog tegen van Dennis Rijkers, een recruiter, waarin wordt gesteld dat een werkgever je „wil leren kennen”. Je naam is „onderdeel van je identiteit” en die „verzwijgen” is daarom „oneerlijk”. Dit sentiment lijkt te leven onder meer werkgevers.

Wat zegt je naam over wie je bent? Een Schimmelpenninck is misschien van adel, een De Wit waarschijnlijk wit en Marije meestal een meisje – informatie die niets zegt over geschiktheid. Wil je Ahmed leren kennen? Nodig hem dan uit.

En dat doe je nu niet. Want dat de discriminatie op de arbeidsmarkt aanzienlijk is, staat inmiddels niet meer ter discussie. Uit een onderzoek van het SCP bleek bijvoorbeeld dat Marokkaanse Hagenezen twee keer zo vaak werden afgewezen als witte Nederlanders met vergelijkbare ervaring en diploma’s.

Het belangrijkste argument van tegenstanders is dat anoniem solliciteren de discriminatie alleen maar zou uitstellen. Bewuste of onbewuste bias wordt verplaatst van de brief naar het gesprek. Dit is echter slechts een kanttekening bij de effectiviteit. Hoe later in het proces er bias optreedt, hoe beter het is voor de sollicitant. Die krijgt immers de kans de werkgever „in een persoonlijk gesprek te overtuigen van zijn geschiktheid”, zoals je sollicitatiebrieven vroeger afsloot.

De conclusie van de meeste onderzoeken, in landen als Duitsland, Zweden, Zwitserland en ook ons eigen land, is dat de maatregel leidt tot meer sollicitaties door, en meer uitnodigingen voor sollicitanten met een migrantenachtergrond.

Die resultaten weerhielden het Algemeen Dagblad er niet van om te schrijven: „Toch is de kans groot dat de PvdA met dit plan in de harde praktijk eerder Mark dan Mohammed aan werk helpt”. De onderbouwing stoelt op één onderzoek, uit Frankrijk, waar de maatregel contraproductief bleek. Duiding kwam van Robert Dur, hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit: het effect van positieve discriminatie verdween.

Opmerkelijk. De Franse onderzoekers hebben zelf een heel andere verklaring voor het verrassende resultaat. Postcode en talenkennis bleven gewoon op het CV. Niet de achternaam, maar banlieue en beheersing van het Arabisch werkten tegen. Accepteren we deze verklaring, dan zijn de resultaten juist een sterk argument voor het zorgvuldig implementeren van anoniem solliciteren.

Anoniem solliciteren kan, in een context van aanzienlijke positieve discriminatie, inderdaad contraproductief werken. Een Duits experiment toonde dat aan. Maar is er vooral sprake van discriminatie, dan werkt het juist wél, zo blijkt uit hetzelfde onderzoek. En zoals gezegd: in Nederland is de discriminatie aanzienlijk.

Op 2 november was Dur ook nog te gast in Nieuwsuur, waar hij een vrij cynische interpretatie gaf van de in Den Haag behaalde resultaten. Het aantal aangenomen allochtone medewerkers ging van 4 op 35 in 2015 naar 14 op 39 dit jaar. Dur: „Of dit een eerlijker kans geeft op een baan voor mensen met een migratieachtergrond is op basis van dit onderzoek niet te zeggen.”

Anoniem solliciteren is niet alleen effectief, het is ook efficiënt. De kosten bestaan uit wat witte bevoorrechtheid en het aanpassen van een digitaal formulier. De kosten van ongelijkheid daarentegen zijn torenhoog. Talent wordt verspild en mensen buitengesloten. Het is tijd dat de politiek de wil toont daar verandering in te brengen.