Ook na kogels mag coffeeshop openblijven

Amsterdam

Wie er achter de beschietingen van Amsterdamse coffeeshops zit, blijft onduidelijk. Maar van de gemeente hoeven ze niet meer dicht. Als ze meewerken.

Beschoten coffeeshops verspreid over de stad

De vorige keer had ze bij het horen van de knallen eerst nog gedacht aan een klapband. Eva, een 25-jarige student, wilde ’s ochtends net de deur uit gaan toen de naastgelegen coffeeshop werd beschoten. Dat was in februari. Afgelopen zondagnacht hoorde ze het geluid opnieuw, midden in de nacht. Eva was toevallig net even wakker en wist „inmiddels” meteen al wat het was. „Helaas”, zegt ze erbij. Harde knallen, ritmisch achter elkaar. Vier of vijf keer.

De ramen van coffeeshop The Power, in het souterrain van een monumentaal pand aan de Sarphatistraat in Amsterdam, zijn al langer met planken dichtgespijkerd. Vanwege de vorige schietpartij in mei en die dáárvoor. De planken, ooit blank hout, worden nu gesierd door de aankondigingen van dj’s en dance-events.

Dat de coffeeshop al langer gesloten is maakte de schutter kennelijk niets uit. Ditmaal waren de ruiten van de bovenverdieping aan de beurt. Een woonhuis, eigendom van iemand die eerder op die plek een coffeeshop runde. Twee grote ruiten met elk in het midden een kogelgat. Geen gewonden. Van de schutter geen spoor.

Het was de twaalfde beschieting van een coffeeshop in Amsterdam in één jaar tijd. Vooral de laatste twee maanden was het raak. Er zijn gevels en ruiten getroffen in het centrum, Amsterdam-Oost, -West, -Zuid. Kleine coffeeshops, grote coffeeshops, bekende, minder bekende. Ze hebben allemaal verschillende eigenaren, uiteenlopende klandizie. Een patroon is er niet, één scenario evenmin. Niemand weet de oorzaak – of wil die delen.

Tot nu toe werden de beschoten coffeeshops telkens gesloten voor drie maanden om de openbare orde te herstellen en om herhaling te voorkomen. Maar er rezen twijfels of dit wel het juiste beleid was. Werkte sluiting niet juist meer beschietingen in de hand? In De Telegraaf sprak de Amsterdamse politie in oktober over de mogelijkheid dat er misschien eigenaren werden afgeperst. Mogelijk zetten criminelen eigenaren onder druk om alleen van hen wiet af te nemen. Of ze schakelen concurrentie uit door sluiting te forceren.

beschietingen

De straathandel floreert

Het scenario zou passen in het beeld dat vraag en aanbod op de Amsterdamse wietmarkt niet meer in evenwicht zijn. Het toerisme nam de laatste jaren sterk toe, het aantal coffeeshops verminderde door gemeentebeleid juist met bijna 40 procent sinds 2000, staat in een recent rapport over het sluitingsbeleid. De straathandel floreert en sommige exploitanten zagen hun omzet de laatste jaren verdubbelen of verdrievoudigen. Exploitanten zijn daar niet per se blij mee. Ze moeten nieuwe leveranciers vinden en dat maakt kwetsbaar. Criminelen – sommigen waren door de sluitingen juist afzetmarkt kwijtgeraakt – ruiken hun kans.

Het is één scenario, benadrukken politie en gemeente. Nog steeds staan álle mogelijkheden open: een conflict met leveranciers, een persoonlijke vete, ruzie met straatdealers, boze buurtbewoners, een of andere gek, een copycat-effect. Mogelijk zijn er meerdere daders en motieven tegelijkertijd. Zo zijn op de vele camerabeelden verschillende schutters aan het werk te zien. In één geval een jongen die wat klungelig met z’n wapen zwaait en even in de loop kijkt waarom-ie het niet doet – niet bepaald de modus operandi van een professionele criminele organisatie.

Hoe dan ook stond de gemeente de laatste weken voor een dilemma: een beschoten coffeeshop ‘dan maar openlaten’ vond ze geen optie. Maar een relatie tussen het sluitingsbeleid en de toename van het aantal beschietingen kon de gemeente evenmin uitsluiten. Ze ging in gesprek met de Bond voor Cannabis Detaillisten, die de Amsterdamse coffeeshops vertegenwoordigt en waarvan laatst ook het etablissement van de voorzitter is beschoten. Ook de advocaat van coffeeshop The Power was bij dat gesprek met de gemeente aanwezig. Definitieve sluiting dreigde na de twee eerdere schietincidenten en dus zocht de coffeeshop naar een oplossing.

Meewerken bij afpersing

Die werd vorige week gevonden. De gemeente zal na beschieting de sluiting opschorten als de exploitant vooraf een verklaring heeft ondertekend. Daarin moet de exploitant beloven camera’s te plaatsen en bij afpersing of bedreiging mee te werken aan het politieonderzoek. Gevoelig punt is de belofte alle relevante informatie „onverwijld” met de politie delen: coffeeshops zijn voorzichtig met het ontsluieren van de achterkant. Deze week ontvangen de exploitanten van alle 174 coffeeshops in Amsterdam de brief, waarna de Bond met ze in gesprek zal gaan over het ondertekenen ervan.

Met het scenario dat woonhuizen beschoten kunnen worden, houdt de verklaring geen rekening. „Beangstigend”, vindt student Eva, die naast The Power woont. „Het lijkt wel alsof de schutters weten van het nieuwe beleid. Alsof ze meelezen.”