Asscher durft Samsom aan te pakken

PvdA

Inhoudelijke verschillen: geen. Maar uitdager Asscher pakte Samsom hard aan in het eerste debat tussen de kandidaat-lijsttrekkers.

Foto Martijn Beekman

De scherpste uithaal van Lodewijk Asscher kwam aan het eind. „Jij zou alles weer hetzelfde doen als de afgelopen jaren, Diederik. Ik hoor het je zeggen.” Diederik Samsom, bijna wanhopig: „Nee, nee, dat hoor je niet.”

Het begon ongemakkelijk: de twee belangrijkste PvdA’ers tegenover elkaar op het podium, azend op dezelfde baan. Het eindigde fel – vooral door aanvallen van Asscher, die zich duidelijk had voorgenomen niet te vriendelijk te zijn voor zijn tegenstrever.

Waar zit het verschil? Dat was de belangrijkste vraag bij het eerste lijsttrekkersdebat van de sociaal-democraten, maandagavond in de Schilderswijk in Den Haag. Twee kandidaten: de een fractievoorzitter, de ander vicepremier in het kabinet-Rutte II – samen verantwoordelijk voor vier jaar kabinetsbeleid met de VVD. De vrees was van tevoren dat we zouden kijken naar „twee obers die hetzelfde gerecht serveren”, zoals gespreksleider Ferry Mingelen opmerkte.

Bekijk hieronder het debat terug (de tekst gaat verder onder de video):

De inhoud is hetzelfde

Het onderscheid kwam wel degelijk, zij het laat in het debat en meer in stijl dan in de inhoud. In het begin waren de kandidaten zó eensgezind over de PvdA-koers, dat het soms tot enige lacherigheid leidde. „Hadden we daar bijna een verschil gecreëerd”, zei Asscher toen hij en Samsom even van mening leken te verschillen over de vrijheid van onderwijs – maar dat uiteindelijk toch niet deden.

Het ging dus vooral over leiderschap, stijl en electorale kansen. Samsom weigerde daar categorisch iets lelijks te zeggen over zijn opponent. „Deze avond is om elkaar groter te maken”, zei hij. „Het enige verschil is: Lodewijk vindt dat ik weg moet en ik ben het er niet mee eens.”

Asscher, de uitdager, was wél bereid om zijn opponent aan te pakken – en behoorlijk stevig ook. Het gaat slecht met de PvdA, was zijn boodschap, en het komt niet meer goed als de partij geen nieuwe leider kiest – hém dus. Hij sprak Samsom aan op gebrek aan leiderschap. „In onze partij dreigt de strijdlust uit te doven onder doormodderen”, zei hij. Hij had „veel respect” voor Samsom, zei hij een paar keer. Maar zonder Asscher als lijsttrekker, „doen we na de verkiezingen niet meer mee.”

Asscher suggereerde ook dat Samsoms stijl wordt ervaren als „zenden, uitleggen, maar je voelt mijn pijn niet”. Een plan van Samsom voor meer vrouwen in de PvdA-top zette hij weg als „ongeloofwaardig” en „een beetje denigrerend tegenover vrouwen.” Toen Samsom tegensputterde, zei Asscher: „Nu moet je niet boos worden, ik probeer feedback te geven.”

Asscher was wat stijver

En het verschil in stijl? Samsom was beweeglijk, energiek en kende alle beleidsdetails. Hij ging uitvoerig en met simpele woorden in op alle vragen uit de zaal. Asscher oogde wat stijver, bestuurlijker, was langer van stof. Zijn stijl was meer op hemzelf gericht: hij liep regelmatig weg van Samsom, naar het midden van het podium. Toen Samsom na een muzikaal intermezzo snel die plek innam, ergerde dat Asscher zichtbaar.

In de tweede helft van het debat kwam Asscher op gang – en werd hij steeds vileiner. Hij bepleitte „een radicaal ander Europa”, met het stoppen van arbeidsmigratie als andere Europeanen in Nederland minder zouden blijven verdienen. Toen Samsom dat plan afwees, zei Asscher: „Ziehier de status-quo.”

Het scherpst was Asscher in een woordenwisseling over de formatie met de VVD in 2012. De vicepremier omschreef Samsoms onderhandelingstactiek als „meteen een kamertje in hollen met Mark Rutte” en „kwartetten met onze waarden”. Als hij lijsttrekker wordt, beloofde Asscher, zou hij de partij meer betrekken bij de volgende formatie.

Toen Samsom nog eens uitlegde waarom er destijds geen alternatief was voor de coalitie met de VVD, vroeg Asscher hem: „Denk je dat je mensen het gevoel hebt gegeven dat je ze hebt meegenomen?”

Samsom: „Nee.” Asscher: „Dan moet je dat ook niet zeggen.” Samsom: „Nu wordt het nasty.