Kan Trump zomaar af van het klimaatakkoord van Parijs?

Klimaatakkoord Donald Trump wil af van het klimaatakkoord. Kan dat? Vijf vragen over Trump en het klimaatakkoord van Parijs.

Een politieauto in Los Angeles is bekladderd tijdens een protest tegen de verkiezing van Donald Trump. Ted Soqui/Reuters

Donald Trump wil snel na zijn aantreden als president uit het nog maar net geratificeerde klimaatakkoord van Parijs stappen. Een anonieme medewerker van het team van Trump heeft tegen persbureau Reuters gezegd dat daar wel mogelijkheden voor zijn.

  1. Waarom wil Trump zo graag van het klimaatakkoord af?

    Trump heeft zich zelden uitgesproken over klimaatverandering. Eigenlijk alleen via Twitter. Daaruit blijkt dat hij het onderwerp niet serieus neemt. Als het koud is in de VS, vraagt hij zich steeds af waar de opwarming blijft (‘Where the hell is global warming when you need it?’), geregeld spreekt hij van een hoax – bedrog.

    Belangrijker is dat Trump de Amerikaanse steenkoolstaten heeft beloofd de mijnbouw nieuw leven in te willen blazen – ‘Trump digs coal’. Ook wil hij olie- en gaswinning stimuleren, om de energievoorziening in de VS onafhankelijk te maken van andere landen.

    De Republikeinse partij ontvangt veel financiële steun van bedrijven als ExxonMobil en vooral van de gebroeders Koch, een van de grootste multinationals in de chemie en olieindustrie. Zij willen nu graag iets terugzien voor die steun.

  2. Kan Trump dan zomaar uit ‘Parijs’ stappen?

    Nee. Amerika heeft het akkoord onlangs geratificeerd. Het is op 4 november officieel in werking getreden en deelnemende landen moeten nu ten minste drie jaar wachten voor ze eruit mogen stappen. Op het moment dat ze daartoe besluiten, duurt het nog een jaar voordat ze er ook echt van af zijn. Dat zou betekenen dat Trump gedurende zijn hele ambtstermijn met ‘Parijs’ zit opgescheept.

    Maar het team van Trump heeft twee achterdeurtjes bedacht. De nieuwe president zou straks via een presidentiële order de Amerikaanse handtekening onder het akkoord van Parijs ongedaan kunnen maken. Of de VS kunnen uit het grote milieuverdrag stappen dat in 1992 na de zogeheten Earth Summit in Rio de Janeiro werd gesloten en dat de VS destijds hebben geratificeerd. Klimaatakkoorden vormen een protocol bij dit verdrag.

    Ook president Obama heeft op de klimaattop in Parijs vorig jaar handig gebruik gemaakt van die status van de klimaatonderhandelingen. Op zijn aandringen is het klimaatakkoord (dat om die reden ook geen verdrag mag heten) slechts een aanvulling op ‘Rio’, verplichtingen (zoals de mate waarin ieder land zijn broeikasgassen reduceert) waarvoor het Congres toestemming zou moeten geven, zijn opgenomen in een appendix. Zo kon Obama het Parijse akkoord vorige maand op eigen houtje ratificeren.

  3. Had de Amerikaanse regering dit probleem kunnen voorkomen?

    De Republikeinen vinden van wel. De anonieme bron van Reuters noemt het „roekeloos” dat Obama nog snel voor de verkiezingen zo’n belangrijk akkoord heeft ondertekend. Obama had het volgens hem bovendien aan het Congres moeten voorleggen: „De diplomatieke gevolgen voor de bredere internationale agenda zouden er niet zijn geweest, als Obama minder haast had gemaakt met het aannemen van het akkoord.”

  4. En hoe gaat het nu verder met het klimaatakkoord?

    Ook zonder Amerikaanse deelname blijft het akkoord geldig. In Marrakesh wordt op dit moment gesproken over de invulling van ‘Parijs’. Volgens de voorzitter van die conferentie, de Marokkaanse minister van Buitenlandse Zaken Salaheddine Mezouar, wordt het klimaatakkoord niet ineens in twijfel getrokken als één land besluit zich terug te trekken.

    De EU en een groot aantal gelijkgestemde landen hebben laten weten dat hun ‘belofte om klimaatleiders te zijn blijft gelden, net als de belofte om samen te werken met de internationale gemeenschap, waaronder ook de VS, om een van de grootste uitdagingen van deze tijd aan te pakken.’ Ook China, de grootste klimaatvervuiler van de wereld, heeft al laten weten zijn klimaatbeleid niet aan te passen.

  5. Dus het akkoord wordt gewoon uitgevoerd?

    Zo simpel is het ook weer niet. Mocht Amerika uit het verdrag van Rio stappen, heeft dat grote internationale consequenties. Het klimaatakkoord is slechts een van de protocollen die vastzitten aan Rio. Het ging daar ook over schoon drinkwater, biodiversiteit, ontbossing en verwoestijning.

    In Marrakesh wordt nu ook onderhandeld over een klimaatfonds waarin rijke landen jaarlijks 100 miljard dollar beschikbaar stellen voor hulp aan arme landen. De VS zouden een van de grootste financiers van dit fonds worden. En natuurlijk maakt het iets uit als de tweede klimaatvervuiler van de wereld, goed voor bijna 18 procent van de jaarlijks broeikasgasemissies in de wereld, zijn ambities naar beneden bijstelt.