Mexicaan schrikt niet van macho Trump

Reportage Los Algodones

In de Mexicaanse grensstad wordt laconiek gereageerd op de zege van Trump. „Ik heb veel klanten die op hem stemden. Ik zou het zelf ook doen.”

Beeld Rebecca Blackwell/ AP

De kleuren van de winkelgevels zijn feller en de taco’s op straat zijn beter dan in Amerika. Kinderen rennen door de steegjes, honden zwerven over de zandweg aan het roestkleurige grenshek. En de koortsachtig contact zoekende „managers” die passanten naar tandartsen lokken, zijn onontkoombaar tussen de uitgestalde sombrero’s en T-shirts.

Los Algodones, een plaatsje in de schaduw van een soort ‘muur van Trump’, is in alles Mexicaans, behalve dat iedereen vlot Engels spreekt. Want hier, in de noordelijkste uithoek van Mexico, is een bloeiende industrie ontstaan die de stad welvarend en veilig heeft gemaakt.

Elke dag komen busladingen toeristen een paar uur de grens over, op zoek naar kronen, kunstgebitten, brillen en medicijnen voor een fractie van de Amerikaanse prijs. Honderden Mexicaanse tandartsen, opticiëns, apothekers en masseurs hebben zich op loopafstand van de grensovergang gevestigd in een onbegrijpelijke wirwar van op elkaar gestapelde winkels en kliniekjes. Zo exploiteert de gemeente een uniek zakelijk model, dat volledig leunt op de nauwe banden met bezoekers uit het noorden.

Elke dag rijden en lopen landarbeiders, schoolkinderen en familieleden van het ene land naar het andere. Wordt het straks moeilijker om de grens over te steken, dan zal het bruisende Los Algodones als eerste te lijden hebben.

De zege van Donald Trump is ook in Mexico het gesprek van de dag. Zeker het idee dat er op korte termijn twee miljoen tot drie miljoen mensen de grens over worden gezet, zoals Trump dit weekend zei over illegale immigranten uit Mexico en andere Latijns-Amerikaanse landen. Voor het eerst sinds zijn verkiezingszege kwam hij terug op een belangrijke campagnebelofte: „Criminelen, bendeleden, drugsdealers. Ze moeten het land uit of we sluiten ze op.” Toch zijn sommige eerste reacties mild. Van president Enrique Peña Nieto tot aan de straatverkopers in Los Algodones: ze beseffen dat Amerika ook onder Trump de onontkoombare, machtige buurman blijft.

„Mister Trump is als een familielid dat je niet altijd begrijpt, maar van wie je wel blijft houden”, zegt Jerry Albarado (46), die met een enorme grijns klanten staat te werven voor de Phoenix Pharmacia. En president Peña Nieto zet in op „samenwerking en wederzijds respect”, twitterde hij na de verkiezingen. „Mexico en de USA zijn vrienden, partners en bondgenoten.” De Mexicaanse president was de enige regeringsleider die Trump bezocht, begin september in Mexico-Stad. Ook bij de buren dacht destijds niemand dat Trump de verkiezingen zou winnen. Maar de twee leiders kennen elkaar nu al, een voordeel voor beiden.

Muur van 23 miljard euro

Als kandidaat heeft Trump zich ongezouten uitgelaten over illegale immigranten: deporteren. Vrijhandelsverdrag NAFTA: weg ermee. Hij heeft de Mexicaanse regering ervan beschuldigd „de slechtsten” noordwaarts te sturen. De miljoenen dollars die immigranten terugsturen naar Mexico – remittances, een cruciale inkomstenbron voor het buurland – moeten worden belast. En zijn plan voor de muur, die naar schatting 23 miljard euro zal kosten, dient te worden betaald door Mexico.

Materiaal genoeg voor een IJstijd. Toch wordt dat niet gevreesd in Los Algodones. Sterker, de Trump-stemmer kan hier op begrip rekenen. Het gevoel achtergelaten te zijn door de politieke klasse, de aantrekkingskracht van een populistische outsider die gouden bergen belooft: Mexicanen kennen het even goed als Amerikanen, zegt apotheker Christian Camacho. „Ik heb veel klanten die op hem stemden”, legt hij uit. „Ik zou het zelf ook gedaan hebben als ik in de VS woonde.”

Een treffende typering stond in september in The Atlantic: de pers neemt hem letterlijk, maar niet serieus; zijn aanhangers nemen hem serieus, maar niet letterlijk. Hier in het noorden van Mexico lijkt dit eveneens te gelden. Trumps grove taal tegenover vrouwen en minderheden, zijn – feitelijk correcte – vaststelling dat er veel „criminelen en verkrachters” uit Mexico naar Amerika komen? Ze halen er hun schouders over op. „Macho’s heb je overal”, zegt Camacho. „Denk je nou echt dat wij daarvan schrikken?”

Hij excuseert zich om een groepje Amerikaanse dames een tas vol zware ibuprofen-tabletten te verkopen. Vanuit een altijd volgeboekt hotel-casino aan de andere kant van de grens komen Amerikaanse ouderen om in hoog tempo, zonder wachttijd behandeld te worden. Een kroon of nieuwe bril kost 10 procent tot 25 procent van wat je in de VS zou betalen. Zo zitten er op plastic bankjes tussen de tafelkleedverkopers overal verdoofde senioren met gezwollen kaken. Het is aan Jerry Albarado, een van de vele ‘managers’ in Los Algodones, om passanten zonder afspraak te spotten en ze uitnodigend toe te spreken in mooi Engels met een licht Spaans accent. „Hey, mister”, grijnst hij, „op zoek naar medicijnen?”

Albarado denkt al maanden over Trump na. Mensen als hij zijn het ultieme doelwit van Trumps retoriek, maar het kan Albarado niet deren. Net als velen in Los Algodones is hij meer dan eens gedeporteerd, stiekem teruggekeerd en weer heengezonden, na als kind van illegalen opgegroeid te zijn in de VS. Als ‘wannabe gangster’ van begin twintig weigerde hij te getuigen van een schietpartij. Over de deportatie: „Ze hadden gelijk, ik was een rotzak.” Dat Trump mensen als hij op nog veel grotere schaal terug wil zenden – ook kinderen van illegale nieuwkomers – vindt hij geen bezwaar. „Ik zou de rotte appels ook niet willen”, zegt Albarado. Hij blijft hopen dat hij ooit terug kan keren naar de VS van Trump, maar dan „met de juiste papieren”.

Val van de peso

Gezien de val van de peso, daags na de verkiezingen, was duidelijk dat niet iedereen zo nonchalant reageerde. De munteenheid daalde 13 procent. Onder Mexicaanse intellectuelen klonk zelfs wanhoop. De kop in dagblad Excelsior woensdag: „A Tremlar!” - tijd om te sidderen. Oud-minister Jorge Castaneda: „Een volslagen ramp. Er zijn weinig middelen om deze relatie nog te redden.” Columnist Jesús Silva-Herzog: „Een existentiële crisis.” En minister Claudia Ruiz Massieu van Buitenlandse Zaken liet gauw weten dat de muur absoluut niet door Mexico zal worden bekostigd.

Meer dan andere landen krijgt Mexico direct te maken met de regering-Trump. De landen hebben bij elkaar opgeteld 441 miljoen inwoners en die zijn aan elkaar geklonken, alleen al door de handel die vorig jaar 488 miljard euro bedroeg. Complete regio’s, steden en families aan beide kanten van de grens leven ervan. Trump weet dit en anders kunnen de managers in Los Algonodes het hem vertellen. Vorig jaar werd er in Los Algonodes 230 miljoen dollar verdiend aan de Amerikaanse bezoekers, met dank aan de vrijhandel. Hierdoor is het een van de veiligste steden van Mexico.

„Wie hier steelt of oplicht, krijgt geen tweede kans”, zegt Susan Serrano (30), een opticiën die als een geboren Californische klinkt. „Ons imago staat op het spel.” Ze stelt haar vierjarige dochter Bella voor. Ook zij spreekt accentloos Engels. „Ik wil in Amerika wonen”, zegt ze.

Serrano begrijpt dat Trump veel steun kreeg. Tegen een waterdichte grens heeft ze niets; ze begrijpt de opwinding erover niet. Vrijwel alle heroïne die nu in de VS wordt gebruikt wordt uit Mexico binnengebracht, vaak door dezelfde bendes die mensen de grens over smokkelen.

Serrano heeft dat zelf ondervonden. Zij groeide op als kind van straatarme illegalen in de VS, op vlakbij San Francisco. Het geweld en de hard drugs die haar broers en vrienden troffen, kwamen altijd van „die fucking Mexicaanse bendes”. Zij trouwde met een hardwerkende illegaal. Hij betaalde belasting, was „een modelburger”, maar toen bij een verkeerscontrole bleek dat hij illegaal was, moest hij vijf jaar geleden meteen weg. Het gezin volgde.

In Los Algonodes verdient ze evenveel als ze in de VS zou doen, maar ze geeft minder dan een kwart uit aan huur en levensonderhoud. Toch wil ze terug. „Ik maak me wel zorgen over al die mensen die underground leven, in de schaduwen”, zegt zij – bekende termen voor illegalen. „Maar je moet het gewoon op de goeie, officiële manier doen.” En je moet je aanpassen, zegt Serrano. „Ik zeg het ook tegen mijn kinderen.”