Frankrijk herdenkt vooral met stilte

Parijs Zonder al te veel patriotisme herdacht Frankrijk dit weekend de aanslagen in Parijs van een jaar geleden.

Foto Christophe Petit Tesson/AP

Met stilte, veel minuten stilte, heeft Frankrijk zondag de aanslagen van 13 november 2015 in Parijs en Saint-Denis herdacht.

Na een emotioneel jaar waarin de herinnering aan de slachtoffers vaak werd overschaduwd door polariserende debatten over de juiste politieke reactie op de terreurdreiging, is gekozen voor ingetogen ceremonies waarbij de nabestaanden centraal stonden. Rekening houdend met alle politieke gevoeligheden, werd tegen de Franse gewoonte in, nog geen Marseillaise gespeeld. De oorlogstaal van de Franse regering en het van staatswege aangemoedigde patriotisme direct na de aanslagen was veel nauw betrokkenen zwaar gevallen, lieten slachtofferorganisaties eerder weten.

Zonder een woord te spreken onthulde president François Hollande in de aanhoudende motregen gedenkplaten bij het voetbalstadion Stade de France, de cafés in de tiende en elfde arrondissementen en bij concertzaal Bataclan. De namen van alle 130 slachtoffers werden voorgelezen.

De lichtheid van het bestaan is hier voorbij

Daarna konden nabestaanden en andere Parijzenaars bloemen leggen en kaarsjes branden – velen in tranen. „Al ken ik geen van de slachtoffers persoonlijk, mijn verdriet wordt nog niet minder”, zei de 48-jarige boomlange Arnaud nadat hij een roos in het hek van een parkje bij de concertzaal prikte. „Dit deel van Parijs is voor altijd veranderd”, concludeerde een jonge buurtbewoonster bij het stadhuis van het elfde arrondissement. Daar lieten slachtofferorganisaties veelgekleurde ballonnen op. „De lichtheid van het bestaan is hier voorbij”, zei ze.

De herdenkingen begon met Sting

De herdenkingen begonnen zaterdagavond al toen Sting het eerste optreden in de Bataclan verzorgde. Familieleden van slachtoffers waren aanwezig toen de Britse zanger in het Frans het woord tot de ongeveer 1.500 aanwezigen richtte. „Vanavond moeten we twee taken verzoenen: hen die het leven bij de aanval verloren hebben herinneren en vervolgens het leven en de muziek vieren op deze historische plek.” Hij vroeg om een minuut stilte voor hij zijn eerste nummer ‘Fragile’ speelde.

Sting speelde ‘Fragile’als eerste nummer in de Bataclan. De tekst gaat verder onder de video.

De zanger van de band die tijdens de aanslag in de Bataclan speelde, Jesse Hughes van Eagles of Death Metal, werd entree geweigerd. Co-directeur Jules Frutos van de zaal had eerder al gezegd dat Hughes niet welkom was, omdat hij eerder dit jaar had gezegd dat islamitisch personeel van de Bataclan de aanslag van binnenuit had voorbereid. Afgelopen vrijdag heeft Hughes zich in een persverklaring voor die uitlatingen verontschuldigd. „Maar er zijn dingen die je niet vergeeft”, zei Frutos zaterdag. Hughes stond discreet helemaal achteraan bij de herdenking zondagmorgen voor de Bataclan.

Sting speelde onder andere het bekende Police-nummer ‘Message in a Bottle’ en (samen met de Frans-Libanese trompettist Ibrahim Maalouf) een op sociale media veel bekritiseerd nummer over de vluchtelingencrisis, getiteld ‘Inshallah’ (‘Als God het wil’, in Arabisch). Kopstukken van de nationaal-populistische partij Front National wezen erop dat een deel van de daders van de Parijse aanslagen in de migrantenstroom Europa heeft bereikt.

Maar het publiek in de zaal leek er geen moeite mee te hebben. Dat applaudisseerde. Sowieso viel de keus voor de „intergenerationele” Sting goed. „Jong en oud weten hem te waarderen”, zei Nadine Ribet-Reinhart, wier zoon Valentin in de Bataclan om het leven kwam, voorafgaand aan het concert. „Hij zong al toen ik zo oud was als Valentin vorig jaar.” Niet veel muzikanten waren bereid in de verbouwde Bataclan op te treden. Dat Sting dat wel deed, zei voorzitter Georges Salines van slachtofferorganisatie 13onze15 Fraternité-Vérité vooraf, „is bijna een verzetsdaad”.