Column

De populistische stem wordt verkend als een exotisch dier

Weet u waarom DWDD en Pauw en RTL Late Night bijna nooit populisten aan tafel hebben? Waarom redacties nauwelijks Trump-supporters kunnen vinden en er in de kranten geen opinieartikelen van PVV’ers staan? Weet u waarom het debat in de media zo eenzijdig is?

Sommigen beweren dat het de schuld is van de ‘policor’ mainstream media. Die zouden bepalen wat je wel en niet mag zeggen. Dat is allemaal onzin. Je mag alles zeggen wat je wilt. Je kan alles met één druk op de knop publiceren en de kans is zelfs aanwezig dat het wordt opgepikt en gedeeld. Mainstream media, dat zijn Twitter en Facebook.

Kwaliteitsmedia is iets anders. Daar is de populistische stem afwezig omdat het de ene helft niet lukt om drie coherente zinnen achter elkaar te schrijven zonder in samenzweringstheorieën te vervallen of apengrapjes te maken. En de andere helft kan wel schrijven, maar schaamt zich te diep om zijn steun aan een talkshowtafel te komen toelichten. Daar komt het op neer. Er zijn hoogstens wat mannetjes die heel stoer op televisie op Hillary gaan schelden en allerhande vage dingen roepen over wat er allemaal mis is met de elite en “de gevestigde orde”. Maar kandidaten als Trump verdedigen? Ho maar. Daarom zitten de peilingen ernaast. Daarom onderschatten we keer op keer de steun voor de demagoog. De kiezer schaamt zich voor zijn eigen kandidaat. En terecht.

Het leidt ertoe dat het populistische electoraat een nogal anonieme club is – en niet alleen in de VS. Een soort donkere onderstroom in de samenleving die onder de radar en buiten de peilingen blijft. Irritant, want zeker na deze overwinning willen we weten wie die mensen zijn die de VS in vredesnaam zo’n malloot van een leider hebben bezorgd. Wat IS er gebeurd?

Er kwam een hausse aan data langs. Oh de data, die verdomde data die ons zo in de steek hadden gelaten, maar die nog steeds konden troosten en geruststellen. Terug naar de feiten. De ratio. Rust. Wat wisten we over de Trump-stemmers? Hoe wit waren ze? Hoe laagopgeleid? Wat was hun inkomen? Waar woonden ze? De populistische stem werd bestudeerd alsof het een exotisch dier was in plaats van gewoon de helft van het volk. Hoe meer we van haar wisten, des te eerder we haar konden begrijpen en beginnen de boel te repareren.

Een van de meest gedeelde stukken op de muren van mijn bubbel was een interview uit Vrij Nederland met Arlie Russell Hochschild. Zij is een socioloog die een paar jaar geleden van Berkeley California naar Lake Charles Louisiana was verhuisd om de Tea Party en de opkomst van Trump beter te begrijpen. Het resulteerde in 370 pagina’s vol levensverhalen van gewone mensen. De gezelligheid spat ervan af want oh oh oh, wat bleken ze gastvrij! Zo haatdragend en intolerant als hun stem was, zo hartelijk waren ze in het dagelijks leven. Mevrouw Hochschild mocht overal aanschuiven, een potje kaart spelen, naar de Pinksterkerk, naar de pig-roasts. De geïnterviewde Tea-Party-adepten namen haar mee naar hun ouderlijk huis en de plekken uit hun jeugd. Ze vertelden dat ze gewoon boos waren dat hullie in Washington hun anti-abortus en pro-vuurwapen ideeën weigerden te accepteren. En ze waren helemaal woest dat er mensen waren die beweerden dat de olie-industrie iets te maken had met het klimaat. Leugens!

De schokkende conclusie van dit vijf jaar durend sociologisch onderzoek: hele gewone mensen stemmen zo nu en dan plotseling massaal op een demagoog, zeker als het economisch een beetje tegenzit. We hadden het in elk geschiedenisboekje kunnen lezen, maar het interview was kennelijk een enorme ‘Aha-Erlebnis’. Die gevoelens onder het volk kunnen soms decennialang sluimeren. Maar als er een presidentskandidaat bereid is om bij het volk op de knopjes van de vreemdelingenhaat en het wij/zij denken te drukken, dan kan hij winnen. Zo simpel is het. Je doet er niets aan. En dan verliest de gevestigde orde, die wél een ingewikkelde boodschap te vertellen heeft, compromissen moet sluiten, expertise en kennis en ervaring heeft.

Nog even over die ‘gevestigde orde’. De elite die permanent onder vuur ligt. Ik weet niet precies wie er met die elite wordt bedoeld. Maar als ik het goed begrijp is het ongeveer iedereen die nadenkt, die studeert, elke intellectueel, elke geleerde, iedereen die weigert mensen uit te schelden, of zwart te maken, die zijn ideeën met feiten onderbouwt, die niet beledigt en bedriegt, die wetenschap serieus neemt. Als dat zo is, dan ben ik apetrots om onderdeel te zijn van die elite. Tijd voor een nieuwe hastag: #Proudtobeelite.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.