Commentaar

Onze ruimtetijd van alledag

Wetenschap levert de best mogelijke beschrijving van de wereld. Het is alleen niet altijd de werkelijkheid zoals wij mensen die beleven. Wie herinnert zich niet de schok toen er op de middelbare school werd verteld dat een stevige tafel op atomair niveau bijna léég is? Of neem het gevoel in een remmende of optrekkende trein: alsof iemand je duwt. Het lichaam ondervindt een versnelling of vertraging, weet je dan. Maar wie realiseert zich, slingerend in die trein, dat het ervaren van versnelling en van zwaartekracht twee kanten van dezelfde medaille zijn?

In beide gevallen vervormt het ruimtetijdcontinuum. De ene keer worden we gemanipuleerd door de enorme aantrekkingskracht van onze planeet, de andere keer worden we verrast door de traagheid van ons eigen lichaam in een versnellende trein. Met die duw ervaren we een bijzondere eigenschap van de ruimtetijd.

En nu is er een nieuwe zwaartekrachttheorie. Beter gezegd: een nieuwe zwaartekrachthypothese, want bewijs uit de werkelijkheid is er nog niet voor het uitgewerkte idee dat de vooraanstaande Nederlandse natuurkundige Erik Verlinde dinsdag op internet plaatste en dat in Nederland direct veel belangstelling trok.

Het is meer dan alleen wiskunde. Misschien kan Verlindes hypothese vreemde zwaartekrachteffecten op het niveau van sterrenstelsels beter verklaren dan de geheimzinnige ‘donkere materie’ die daar nu voor verantwoordelijk wordt gehouden. Misschien ook niet. Er zijn niet veel mensen die Verlindes idee – vol zogeheten ‘anti-de Sitter-ruimtes als data verhullende quantumnetwerken’ – goed kunnen beoordelen . Ook moeten manieren worden bedacht om het zaakje te toetsen in de werkelijkheid. Zover is het nog lang niet. Maar wie weet zullen ooit nieuwe generaties op school kunnen wennen aan dit soort complexe abstracties en dan misschien zelfs het gevoel kunnen krijgen het écht te begrijpen.

Waar gaat het om? Volgens Verlinde kun je zwaartekracht het best zien als een soort weerstand van de kosmos tegen de verplaatsing van informatie. Het gaat daarbij, kort gezegd, om ‘quantuminformatie’ die op het allerkleinste niveau de toestand van quantumdeeltjes weergeeft en die is ‘vastgelegd’ in een soort netwerk op minuscule schaal ónder de ruimtetijd. Ruimtetijd is dan geen aparte categorie meer, maar wordt als het ware door dit netwerk ‘opgeroepen’. Verandering in die diepe informatiestructuur ervaren wij dan weer als ‘zwaartekracht’.

Deze tak van wetenschap zal nooit helemaal een menselijke maat krijgen. Toch is ze onderdeel van ónze wereld. Het allervreemdste maken we iedere dag mee, al begrijpen we het niet echt.