Column

Kwart eeuw na Koude Oorlog zijn de rollen nu omgekeerd

Foto Patrick T. Fallon/Reuters

Smeets, Hubert9-2013026

Vladimir K. schudt meewarig zijn hoofd als ik hem voorlees uit NRC. Terwijl we in het klooster van de Heilige Drievuldigheidskerk koffie met roggebrood nuttigen, voorspelt hij dat het vrouwbeeld van Donald Trump geen effect heeft op de verkiezingsuitslag in de Verenigde Staten. Vladimir is een hoogopgeleide Moskoviet die zijn geld verdient met dienstverlening aan Duitsers, Nederlanders en andere Noord-Europeanen, die zijn gepokt en gemazeld door de naoorlogse cultuur dat je elkaar bij voorkeur zo min mogelijk pijn doet. Vladimir staat niet alleen, blijkt een week later. Als het Amerikaanse duo in Rusland kandidaat zou staan, meldt zakenkrant Vedomosti op 18 oktober, zou 33 procent op Trump stemmen en slechts 10 procent op Clinton.

Dat is niet gek. Trump appelleert aan een verleden toen Amerika nog great was. In Rusland hebben ze al langer ervaring met de macht van heimwee. Eerst ben je met stomheid geslagen. Je voelt je vernederd. Maar als je die voedingsbodem maar water geeft, komt er een moment dat je kunt genieten van revanche. Vladimir Poetin heeft zijn ongekroonde positie te danken aan de ondergang van het Russische Sovjetimperium (1989-1991) en het financiële bankroet van Rusland (1998).

De president van Rusland, dat zich altijd spiegelt aan Amerika en nooit aan pakweg Duitsland, vond Donald Trump daarom meteen interessant. De voorverkiezingen waren pas halverwege of hij begon Trump al te complimenteren. Dat Trump ook nog eens liet weten dat de Krim van Rusland is en dat niet Poetin maar Obama schuldig is aan de bende in Oekraïne, was bijna te mooi om waar te zijn.

Vandaar dat Moskou zich woensdag vrolijk maakte over Michael McFaul, Obama’s voormalige ambassadeur in Rusland, nadat McFaul had getwitterd: „Biggest loser in the world tonight - Ukraine. Your only hope is to get really serious about reform and keep Euro’s supportive.” Met andere woorden: die ene hond McFaul blaft, maar de karavaan gaat voort.

Cynisch misschien, maar geen onzin. Of Kiev op steun van de EU kan blijven rekenen, is namelijk de vraag. Het is denkbaar dat de visie van Trump ook in Europa aan kracht wint. Hetgeen talloze openingen biedt aan Poetin.

Een kwarteeuw nadat de Koude Oorlog is uitgedoofd, zijn de rollen nu dus omgekeerd. Na 1991 dacht het liberaal-democratische Westen dat de grote convergentie was begonnen. Het Oosten zou op ‘ons’ gaan lijken. Het zou misschien nog mooier worden. De Europese sociale markteconomie zou het epicentrum kunnen worden van deze convergentie, zoals econometrist en Nobelprijswinnaar Jan Tinbergen eind jaren vijftig al had betoogd.

Met Trump in Washington en Poetin in Moskou is de grote convergentie 25 jaar na dato inderdaad in full swing. Zij het met één kardinaal verschil. De wereld convergeert niet van West naar Oost, maar van Oost naar West.

Twee levensgrote vragen staan nu open. Ten eerste: gaat Trump de Amerikaanse inzet in Europa echt reduceren, en is Europa dan bereid en in staat militair voor zichzelf te zorgen? Ten tweede: hebben Poetin en Rusland nog wat extra economische en politieke spankracht over om dit gemangelde Europa uit te spelen? Of wordt het continent één grote chaos uit de tijd van Kuifje?

Imperial overstretch van Amerika, Europa en Rusland staat komend jaar op de agenda.

Hubert Smeets is Oost-Europadeskundige en verbindt om de week verleden met het heden.