Is sleutelen aan de eigen bijdrage de oplossing?

Oplossingen Voor aanpassingen van de manier waarop tarieven van ziekenhuizen tot stand komen, is breed draagvlak. Maar op welke manier moet dan dan?

Foto Flip Franssen

Sinds de invoering van het eigen risico is het een bekende klacht: mensen krijgen op onverwachte momenten ziekenhuisrekeningen waarvan ze niets begrijpen. De vraag is: zijn er alternatieven? Wat moet er veranderen om het voor patiënten overzichtelijker te maken?

Verschillende zorgverzekeraars willen nu transparanter zijn over hun ziekenhuistarieven. Dat heeft voordelen, maar voor de patiënten is het uiteindelijk geen oplossing, zeggen experts. „De tarieven die verzekeraars op hun websites zetten, zijn gemiddelde prijzen”, zegt gezondheidseconoom Marcel Canoy. „Je moet niet suggereren dat die prijzen iets te maken hebben met de kosten van een specifieke behandeling.”

Een heel andere optie, in het politieke debat vaak genoemd, is de afschaffing van het eigen risico. Geen eigen betalingen, dus geen ingewikkelde rekeningen. Maar: „Je zult geen zorgeconoom vinden die hier voorstander van is”, zegt zorgbestuurder Hugo Keuzenkamp.

Het zorggebruik zal toenemen en het stelsel zal duurder worden, denken zorgeconomen.

Over wat er wel moet gebeuren bestaat volgens hem onder gezondheidseconomen een behoorlijk grote overeenstemming. Keuzenkamp was onlangs uitgenodigd voor een expertbijeenkomst met het ministerie van Volksgezondheid, waar de ziekenhuistarieven werden besproken. De consensus onder de aanwezige experts: een vorm van eigen betalingen is nodig, maar het eigen risico in de huidige vorm werkt niet goed.

Volgens Canoy, ook aanwezig bij de expertbijeenkomst, zit er „een weeffout” in het huidige systeem. Voor wie zijn eigen risico meteen kwijt is, bestaat er vervolgens geen drempel meer voor verder zorggebruik.

Probleem twee zijn die onbegrijpelijke rekeningen. Het systeem is typisch Nederlands, vindt Canoy. „In Nederland vinden we het leuk om alles zo precies mogelijk te doen. Ons belastingsysteem is bijvoorbeeld heel ingewikkeld, want anders is het niet eerlijk. Maar simpelheid is ook wat waard.”

Als alternatief pleit hij voor kleine eigen bijdragen per behandeling, met een bovengrens aan het jaarlijkse totaalbedrag. „Het voordeel daarvan ten opzichte van het huidige systeem: je bent niet afhankelijk van die tarieven en er blijft een drempel voor het zorggebruik.”

Volgens Keuzenkamp kunnen ziekenhuizen beter vaste prijzen rekenen voor bepaalde behandelingen, bijvoorbeeld 100 euro voor EHBO-bezoek, 200 euro voor een overnachting in een kliniek en 300 euro voor een operatie. Op die manier komen mensen niet voor verrassingen te staan.

Ook gezondheidseconoom Xander Koolman noemt kleine bedragen met een jaarlijks maximum als alternatief. Samen met collega Eric van der Hijden van de Vrije Universiteit in Amsterdam bracht hij de verschillende beleidsopties voor het systeem in kaart.Daar blijkt van alles mogelijk. Zo zouden zorgverzekeraars lagere eigen bijdragen kunnen vragen voor doelmatige zorgaanbieders of behandelingen. Op deze manier worden patiënten gestuurd en kunnen ze hun eigen bijdrage beperkt houden.

Ook Koolman zegt dat gezondheidseconomen over het algemeen voorstander zijn van een systeem met eigen bijdragen. En ook ziekenhuizen en zorgverzekeraars willen graag dat het systeem verandert, zegt hij. „Zorgverzekeraars vinden het heel vervelend dat mensen bedragen krijgen die ze niet begrijpen. Dat creëert veel wantrouwen en kritiek.”

Maar of die verandering er ook snel komt, is de vraag. Eigen bijdragen met hetzelfde maximum als het eigen risico leveren waarschijnlijk minder op – en als er minder geld binnenkomt, moet de premie omhoog.

Het is lastig om voor dit dilemma een oplossing te bedenken, zegt Koolman. Maar volgens Marcel Canoy is er genoeg draagvlak voor verandering. „Het komende kabinet zal zeker iets aan dit systeem gaan doen.”