Column

Het echte probleem met Donald Trump als leider

Column Ben Tiggelaar

Het echte probleem met Trump is zijn totale gebrek aan moreel besef, betoogt Ben Tiggelaar.

Je kunt de hele krant vullen met incidenten en praktische bezwaren. Maar het echte probleem met Trump is zijn totale gebrek aan moreel besef. En dat heeft minstens drie desastreuze gevolgen op het gebied van leiderschap.

1 Amoreel gedrag holt leiderschap uit Leiderschap vergt vertrouwen. Wat is daarvoor nodig? Integriteit, beschaving en het bijdragen aan the greater good. Leiders die we vertrouwen zijn eerlijk, handelen ethisch en nemen hun verantwoordelijkheid. Op het werk en thuis.

Wie, zoals Trump, eenmaal heeft bewezen dat hij makkelijk liegt, beloftes breekt en zwakkeren beledigt, kan het vertrouwen onmogelijk nog herstellen. Onderzoek laat zien dat we gebrek aan kennis of competentie nog wel willen vergeven wanneer iemand excuses aanbiedt. Maar bij integriteitsproblemen werkt dat niet. Omdat we geloven dat dit iets zegt over wie de ander ‘echt’ is. Over diens karakter. En we geloven niet dat dit zomaar verandert.

Trump gaat het vertrouwen van de meerderheid van de Amerikanen (52,5 procent stemde niet op hem, maar dankzij het kiesmannensysteem won hij toch) niet terugwinnen. En met zijn gematigde overwinningsspeech verspeelde hij ook het geloof van een deel van zijn eigen achterban.

2 Slecht voorbeeld doet slecht volgen Maar goed. Er zijn mensen die Trump wel vertrouwen. Sommige mensen beweren zelfs dat het een kwaliteit is dat hij zich niet beter voordoet dan hij is. Ze lachen om zijn onfatsoen. Benijden hem stiekem.

Wat heeft Trumps gebrekkige moraal op hen voor invloed? Kort samengevat: een hele beroerde. ‘Slecht voorbeeld doet slecht volgen’ is meer dan een volkswijsheid. Onderzoek van Dan Ariely (hij ontving de afgelopen week nog een eredoctoraat aan de Erasmus Universiteit) laat zien dat van alle factoren die ons aanzetten tot amoreel handelen, het slechte voorbeeld van mensen met wie wij ons verwant voelen het sterkste effect heeft.

Trumps minachting voor onder anderen vrouwen, latino’s, de belastingdienst, vluchtelingen, moslims en milieubeschermers zet voor zijn aanhangers de deur open naar meer asociaal denken en handelen.

3 Wegwuiven van essentiële waarden Integriteit is elementair in leiderschap. Maar niet alleen omdat dit tot praktische voordelen leidt. Kwaliteiten als eerlijkheid, verantwoordelijkheid en behulpzaamheid zijn essentiële waarden op zich. Ook Nederlands waardenonderzoek laat zien dat wij hier doorgaans zwaar aan hechten. Maar wie eenmaal het hellende vlak betreedt en daarin volhardt, kan niet anders dan de moraal bagatelliseren.

Veel nette Republikeinen schaamden zich voor hun Trump-stem. Zodanig dat ze in groten getale logen tegen opiniepeilers. Die er vervolgens met hun voorspelling faliekant naast zaten. Om je stem te legitimeren, voor jezelf of tegenover anderen, verzint de spindoctor in je hoofd allerlei verhalen. Je vertelt jezelf dat Trump tenminste eerlijk zegt dat hij vreemdgaat en liegt. En je gaat critici wegzetten als ‘braafste jongetje van de klas’, naïeve moraalridder of Gutmensch.

In crises – in politiek en bedrijfsleven – roept de mens om sterke leiders. We zijn geneigd om daarbij, heel pragmatisch, gebrek aan moreel besef door de vingers te zien. Als vervolgens duidelijk wordt aan wie je je ziel hebt verkocht, is het te laat. De verkiezing van Trump is een toekomstig schoolvoorbeeld van dit patroon.