Cultuur

Interview

Interview

Foto Eva Boeter

Hans Teeuwen: ‘Ik had ook kunnen eindigen als een junk’

In Londen heeft Hans Teeuwen niet meteen volle zalen, maar wel heel goede kritieken. „De terreur van politieke correctheid is in Engeland veel erger.”

Op de gevel van het Leicester Square Theatre in hartje Londen hangen de posters van Hans Teeuwen en Stewart Lee boven elkaar. Op één avond kun je de top van de Nederlandse en Britse comedy zien: Lee om zeven uur, Teeuwen om half tien. De hele maand november staat Teeuwen in dit theater geprogrammeerd, elke donderdag, vrijdag en zaterdag.

Op de eerste donderdag geeft de 49-jarige Teeuwen een energiek optreden. De half gevulde zaal – capaciteit 400 stoelen – beloont hem met enthousiasme. Real Rancour is de vertaling en bewerking van Echte Rancune, zijn zevende cabaretprogramma, dat in mei in Carré in première ging.

Omarmd door Britse critici

De Britse critici hebben Teeuwen omarmd. De avond ervoor kreeg hij zijn vijfde viersterren-recensie, deze keer in de Evening Standard. Hoe vordert de verovering van Engeland? Teeuwen: „Dat heb ik uit mijn hoofd gezet. Ik moet mijn publiek hier weer opbouwen, ik heb acht jaar niet in Londen opgetreden. Waar ik me nu op richt is dat ik de laatste avond de tent vol kan spelen, zodat ik de voorstelling kan opnemen en een goede show op tape heb.”

Teeuwen wil graag meteen na zijn optreden praten. En dus beantwoordt hij na afloop vragen zittend op de rand van het podium. De volgende avond wordt het gesprek na zijn optreden voortgezet, al lopend naar The Groucho Club, een artiestensociëteit. Als hij niet optreedt, spreekt de manische performer kalm en weloverwogen, maar hij is net zo dol op uitdagen en ontregelen als de podium-Teeuwen. Met het verschil dat plaagstoten gevolgd worden door een daverende lach.

De tekst gaat verder na de video

Real Rancour opent met een mal dansje en zeer precies kontschudden op muziek – een act uit een ouder programma. Een paar nummers uit Echte Rancune hebben het niet gered, zoals een autobiografisch verhaal over het wonen bij een bevriende junk in een kraakpand in Weert op zijn achttiende.

Hoe heeft u de Britse versie samengesteld?

„Bij de keuze richt ik me op het ritme van de voorstelling, meer dan op inhoud. De belangrijkste nummers, over actuele onderwerpen als ras en de islam, zitten er nog wel in, want de geest van de show moest bewaard blijven. Dat verhaal over Weert heb ik laten vallen omdat ik hier een andere verstandhouding heb met het publiek. Wat ik doe, is voor Brits publiek leuk, omdat voor hen extreem raar is. Dat is gewend aan story telling. Dat verras ik niet met een autobiografisch verhaal.”

Ik zou graag zien dat de hoofddoek wordt afgeschaft. In ieder geval bij RTL

Wat maakte dat verhaal wel geschikt voor de Nederlandse versie?

„Het is een goed verhaal, met een clou. De meeste mensen die ik ken zijn hypergevoelig. Die vinden het moeilijk om iets te organiseren of formulieren in te vullen. Daardoor kun je in problemen raken. Maar ik heb gelukkig een vrij specifiek talent, waarmee ik veel geld verdien. Dus dat wordt voor me gedaan. Als ik dat talent niet had benut, dan had ik ook problemen gekregen. In dat verhaal laat ik zien dat ik ook als junk had kunnen eindigen.”

Waarom is de parodie op de zelfingenomen schrijver die wordt aangevallen door zijn hand verdwenen?

„Dat is een type dat ik alleen ken uit Nederland.”

Engeland heeft geen type Cees Nooteboom?

„Of Arnon Grunberg. Hier zijn waarschijnlijk onder intellectuelen ook mores die te parodiëren zijn, maar die ken ik niet.” De hand die de man aanvalt, kan ik misschien nog gebruiken in een andere context. Zoals dat ook kan gaan bij het schrijven van een popsong: je bedenkt een riff en als je een bridge hebt liggen die erbij past, heb je een song. Zo zweven er in mijn hoofd allerlei halve nummers die wachten op een vriendje.”

Foto Eva Boeter

Foto Eva Boeter

Er is in de Engelse pers veel aandacht voor je islamofobische grappen.

Islamofobisch is een onzinterm. Er is niks irrationeel aan vrees voor een geloof dat overal waar het opduikt voor ellende zorgt. Niemand die zichzelf intellectueel noemt, gebruikt dat woord – a word invented by cowards to manipulate morons.”

Maar, vervolgt Teeuwen, hij wil best over de islam praten. „Zeker na de aanslag op Charlie Hebdo is het een relevant thema.” Na die aanslag vorig jaar maakte Teeuwen een serie filmpjes: van een ‘zelfmoordtape’ tot een afgemeten tirade tegen Peter R. de Vries, die op tv had gezegd dat de tekeningen in het Franse blad respectloos en grof waren.

Die filmpjes waren wat creepy.

„Vond je ze creepy? Ben je zo’n zachte, linkse NRC-jongen?”

Ze waren creepy omdat u uw manische, onberekenbare theaterpersonage inzette voor een persoonlijke boodschap.

„Ik dreigde in te storten die dag, want ik vond het nieuws over de aanslag zo naar. Het eerste filmpje maakte ik met mijn telefoon. Dat bracht me er weer wat bovenop. Toen heb ik er de dagen erna nog een paar gemaakt. Die filmpjes kwamen meer dan ooit voort uit oprechte woede. Er is zoveel waar ik me aan erger in het debat over vrijheid van meningsuiting versus religieuze intolerantie.

„In een ervan richtte ik me op de culturele wereld, op kunstenaars die niet opstaan tegen islamitische terreur. Die Ayaan niet gesteund hebben. Die vonden dat Theo zijn dood een beetje aan zichzelf te danken had. Alsof je het na de moord op de tekenaars van Charlie Hebdo over goede smaak moet hebben. Alsof je de discussie moet verschuiven naar de vraag of kwetsen wel mag, naar de vraag of de tekeningen van Gregorius Nekschot en Kurt Westergaard wel grappig zijn. Dat is hetzelfde als na de verkrachting van een meisje praten over de vraag of ze zich niet te uitdagend kleedde. Zelfs als de tekenaars van Charlie Hebdo racistisch waren, is dat geen reden om ze te vermoorden. Punt. De rest doet er niet toe.”

Godverdomme. Zitten ze dan, twee losers bij elkaar. Jij kan altijd ergens anders naar toe. Ik heb alleen dit.

The Guardian-recensent noemde uw grappen over de islam ‘eurocentrisch’.

„Daar keek ik van op. Maar hij was zo sportief om te zeggen dat de show zijn morele kompas had gedemagnetiseerd. En dat hij liever mij zag dan een komiek met wie hij het meteen eens was. Dat was goed. Vergeet niet: The Guardian is een bolwerk van regressief links. De NRC van Engeland.”

Teeuwen lacht hard en na de aansporing om vooral zo door te gaan, gaat hij ook door. „Het gaat ook lekker, hè, met de NRC? Net zo lekker als met mij hier in Engeland, met al die volle zalen. Godverdomme. Zitten ze dan, twee losers bij elkaar. Jij kan altijd ergens anders naar toe. Ik heb alleen dit.”

In Nederland gaf u net de grootste cabaretvoorstelling ooit, op Lowlands.

„Ik ging van twintigduizend naar 120 man, een paar weken later in Londen. Maar het was leuk om op Lowlands te staan. Omdat het publiek zo compact op elkaar staat en één amorf geluid produceert, had ik toch het gevoel dat ik contact maakte. Makkelijker dan in een kleine zaal met plukjes mensen. Het ging een fractie trager omdat de ruimte zo groot was, maar verder kon ik gewoon mijn show doen.”

De belangrijkste nummers gaan over ras en religie, zegt u. Hoe kijkt u naar het debat over ras in Nederland?

„Dat gelul over ras. Ras is opeens weer terug. Ik kan daar niet serieus over praten. Mij is geleerd dat huidskleur er niet toe doet. Inmiddels wordt gezegd: ‘Jij hebt makkelijk praten. Jij bent een straight white male.’ Dat vind ik zo’n flauwekul.”

Dat is de kritiek: het is voor witte mannen flauwekul omdat ze niet weten hoe het is om zwart te zijn.

„Dat geldt ook voor mannen die nadenken over seksisme. Bij een concreet geval van achterstelling zijn maatregelen volkomen terecht. Maar er wordt altijd gezegd dat het in kleine dingen zit, in hoe mensen kijken. Sodemieter op. Daar kan ik niks mee.”

Ik vind Zwarte Piet geen racisme. Als Zwarte Piet al een zwarte man was geweest en dat had moeten voorstellen, dan had het mijn respect voor zwarte mensen alleen maar vergroot.

Het glazen plafond is van glas omdat je er doorheen kan kijken. Zo subtiel is tegenwerking toch?

„Het feminisme is een emancipatiebeweging die wanhopig op zoek is naar een nieuw narratief. Het feminisme is wel af. Of feministen moeten het lef hebben om te kijken naar waar vrouwen binnen zitten en niks mogen. Naar waar de vrouwelijke seksualiteit achter slot en grendel zit of achter doeken verstopt moet worden. Daar is werk te doen. Maar daar hoor ik feministen niet over.”

U maakt een grap over de kern van BlackLivesMatter: racistische politiemannen.

„De neiging bestaat om al het kwaad van de wereld terug te voeren tot wat blanke mannen hebben gedaan. Daar spot ik mee. In de New York Times stond deze zomer een artikel over een onderzoek waaruit bleek dat agenten eerder op blanken schieten dan op zwarten.”

De tekst gaat verder na de video

Wat vindt u van de Roetveeg Piet?

„Ik vind Zwarte Piet geen racisme. Als Zwarte Piet al een zwarte man was geweest en dat had moeten voorstellen, dan had het mijn respect voor zwarte mensen alleen maar vergroot, want ik wilde niets liever dan Zwarte Piet zijn. Dat was mijn fantasie als kind. Die was vrij, die kon doen wat hij wilde. Maar als hij moet veranderen, dan vind ik dat best.

„Ik vind het niet raar dat tegenstanders de hakken in het zand zetten. Door te roepen dat Zwarte Piet racistisch is, zeg je dat Nederland een institutioneel racistisch land is. We hebben niet al die jaren een racistisch feest gevierd.”

Gaat het niet om de associaties die Zwarte Piet oproept?

„Het gaat om intentie. Iemand zegt: de intentie is racistisch. Nee, de intentie is niet racistisch. Niemand denkt: dat is een negerslaaf.

„Ik heb associaties van seksisme en vrouwenonderdrukking bij de hoofddoek. Een moslima zal zeggen dat ze het zo niet ziet. Toch zijn er veel vrouwen die de hoofddoek niet vrijwillig dragen. Het taboe maken en smerig maken van vrouwelijke seksualiteit gebeurt overal. Maar laten we de hoofddoek en Zwarte Piet tegen elkaar wegstrepen. Ik zou graag zien dat de hoofddoek wordt afgeschaft. In ieder geval bij RTL.”

Een vergelijkbare ergernis voelt Teeuwen bij de discussie over vluchtelingen. „Wat de discussie bemoeilijkt is dat fatsoensmensen altijd de moral high ground innemen. Je praat over complexe vraagstukken, maar zij leggen menselijk lijden voor je neus en zeggen: ‘Ik wil daar wat aan doen. En jij? Wat wil jij eraan doen? Jij dus niks.’ Dat verwijt kun je niet makkelijk pareren. Maar het is morele chantage, waardoor er niet rationeel wordt gedebatteerd. Als je wilt dat de mensen die er het slechtst aan toe zijn, geholpen worden, dan moet je een strak plan hebben en je daaraan houden. Er zijn miljoenen vluchtelingen en die kunnen we niet allemaal helpen.”

Dat gelul over ras. Ras is opeens weer terug. Ik kan daar niet serieus over praten.

Werd u bij het maken van ‘Echte Rancune’ ook gedreven door ergernis en woede?

„Ja. De terreur van politieke correctheid is in Engeland wel veel erger dan in Nederland. Lewis Smith, een turner die de islamitische oproep tot gebed imiteerde, als grapje, moest met tranen in zijn ogen excuses aanbieden. De acteur Benedict Cumberbatch sprak over ‘coloured people’, terwijl de uitdrukking ‘people of colour’ moet zijn. Dat werd hem zeer nagedragen. Dat soort waanzin maak je in Nederland niet meer zo mee. Dat maakt het wel spannender om deze show hier te spelen.”

Uw optredens worden weer expressiever, terwijl u toch minder personages speelt en minder wisselende stemmen doet. Dat is vervangen door meer zang.

„Iemand anders spelen, doe ik alleen nog in zinnetjes of flarden. Dat werkt beter. Het voelt ouderwets om een heel nummer een andere stem te hebben en een typetje te doen. Dat heb ik al gedaan. Iedere show moet anders zijn.”

Over dat streven naar vernieuwing maakt Teeuwen in Echte Rancune een nummer door een criticus op te voeren die zijn werk ‘afgezaagd’ noemt en stelt dat hij zich herhaalt. Het is een verwijt dat meer ouder wordende kunstenaars treft. Maar bij Teeuwen schreven critici al na show drie dat hij weer eens moest verrassen.

Teeuwen: „Ja, dat was een criticus die schrok omdat ik niet de gedroomde predikant was van de linkse kerk.”

1211zat_teeuwennw4

De kroonprins van Freek de Jonge.

„Precies. Die criticus schreef ook: ‘Het is goed dat Hans Teeuwen naar Engeland is gegaan, want als hij in Nederland zou blijven is de kans groot dat er fout volk komt.’ In die zin zit zoveel dat niet deugt.”

Maar hij stond niet alleen.

„Het komt ook omdat ik op een gegeven moment aan GeenStijl gelieerd was en aan Theo van Gogh. Dat zette niet overal goed bloed. Dat merkte ik aan hoe Spiksplinter, mijn vorige programma, in België werd ontvangen. Die maken die connectie niet en Belgen vinden dat mijn beste show.

„Dat ik me zou herhalen is flauwekul. Kijk al die shows eens achter elkaar. Er zit in één show van mij al meer variatie dan in hele carrières van andere cabaretiers.”

Iedere kunstenaar is altijd in concurrentie met zichzelf.

Maar mensen kijken algemener. Ze zien: weer seks, weer islam. En zeggen dan: ‘Teeuwen probeert te shockeren, maar mij shockeert hij niet meer.’

„Als je het niet snapt, dan lijkt alles hetzelfde. Als je niets van jazz weet, dan klinkt alles wat Charlie Parker doet, precies hetzelfde.”

U zegt: luister beter?

„Ja, of niet. Krijg lekker de kanker.”

Mensen verlangen naar de tijd dat u nummers deed als ‘De grote Oebidoebie en het konijn dat immers en daarentegen kan zeggen’.

„Iedere kunstenaar is altijd in concurrentie met zichzelf. Ik kan niet zeggen dat ik me er niks van aantrek, maar het beïnvloedt niet mijn creatieve proces.”

Is het nummer met de vernietigende recensie daar niet uit voortgekomen?

Teeuwen glimlacht breed. Zegt dan: „Ik weet niet hoe ik daar bij gekomen ben… Dat nummer gaat over het totaal afbreken van een narcistische comedian. Ik nam een voorbeeld aan de onthutsende eerlijkheid en oprechtheid van Richard Pryor. Dat wilde ik in dit nummer ook bereiken, door me van mijn meest zielige kant te laten zien.”

In dat nummer valt u in een zwart gat.

„In de kiem van mijn nummers zit vaak een idee of gevoel dat echt is. Maar dan zie ik een vorm voor me die leuk is en al bouwend denk ik dan: ik kan eigenlijk alle kanten op.

„Dat eerste gevoel geeft het nummer zijn gewicht, maar de humor ontstaat door niet integer met mijn eigen emoties om te gaan. Ik doe wat nodig is om het grappig te maken.

„De beste nummers hebben een kern van waarachtigheid. Die nummers houden de aandacht van het publiek ook beter vast, omdat het publiek voelt dat er meer in zit dan je meteen doorhebt. Je kan de mensen geen anderhalf uur bezighouden met alleen maar absurdisme of losgezongen flauwekul. Het moet ergens over gaan.”

Hans Teeuwen gaat Echte Rancune ook weer spelen in Nederlandse theaters. Precieze data worden dinsdag bekend gemaakt op de site hansteeuwen.tv