‘Gezond narcisme’ heeft gewonnen

Verkiezingen VS De middenklasse hielp Trump aan zijn overwinning, niet de ‘verliezers van de globalisering’. Ook in de wc-papierhoofdstad van de wereld willen Trump-stemmers een muur tegen de toekomst.

Donald Trump tijdens een rally in Eau Claire in Wisconsin op 1 november. Foto Chip Somodevilla/AFP

De glamour spat niet van de bijnaam af, maar Green Bay is er trots op: wc-papierhoofdstad van de wereld. Als de wind verkeerd staat, is de stank van de papierfabriek in Green Bay niet te harden. De pulp van hout, water en chemicaliën ruikt naar doorgekookte kool, zeggen inwoners. Maar de grote fabriek aan het water is samen met American Footballteam Green Bay Packers het kloppend hart van het stadje in de midwestelijke staat Wisconsin. „Die stank?” zegt Mary Ginnebaugh, een oudere vrouw. „Dat is de geur van geld.”

121116ZAT_wisconsin

Niemand zal zeggen dat het slecht gaat in Green Bay. Het industriestadje, circa 100.000 inwoners, drijft al sinds 1865 op de papierindustrie. Er zijn grote kantoren van banken en verzekeraars. Het district Brown County bloeit door grote zuivelboerderijen rondom Green Bay, waar de Wisconsin-kazen worden gemaakt die de wereld overgaan. Bijna niemand zit zonder werk. Criminaliteit? De meeste inwoners halen onverschillig hun schouders op. Neuh.

Van oudsher vormen de witte, katholieke arbeidersklasse, de vakbonden en de Democraten hier een hechte drie-eenheid. Maar het bedaagde Brown County maakte afgelopen dinsdag de grootste politieke omwenteling in decennia mee. Nu gaven de inwoners bij de presidentsverkiezingen hun vertrouwen aan een Republikein, Donald Trump. Hij kreeg 52,7 procent van de stemmen, tegen 41,9 procent voor Hillary Clinton.

De verkiezingen maakten een einde aan drie decennia Democratische overmacht in het gebied. Zoals Brown County stemde, zo stemde de staat Wisconsin: Trump behaalde 48 procent, Clinton 47. Het was voor het eerst in 32 jaar dat een Republikein Wisconsin won.

Die man spreekt mijn taal

In het agrarische en industriële midwesten van de Verenigde Staten lag de sleutel tot het succes van Trump. Hij won niet alleen Wisconsin, een staat die de Democraten zo veilig achtten dat Hillary Clinton er niet één keer langskwam. Hij won ook de nabijgelegen staten Iowa en Michigan, allebei nog Democratisch in 2012. Dit was de Blue Wall, de ‘muur’ van blauwe staten die Clinton moest beschermen. Maar uitgerekend hier vond de echte omwenteling plaats. Waar de Democraten het midwesten negeerden, gebaseerd op verkeerde peilingen, reisde Trump de staten voortdurend af. Hij hield twee grote bijeenkomsten in Green Bay. Hier, begreep hij, lag zijn electoraat.

Op die avonden wist Trump de inwoners van Green Bay te overtuigen, vertelt Ted Keneklis, die er beide keren bij was. Hij was ooit Democraat, zijn vrouw is het nog steeds.

„Het was prachtig. Ik luisterde, en dacht: die man spreekt mijn taal. Daar was geen politicus aan het woord, maar iemand zoals ik.”

Thuis vertelde hij erover, waarop maanden van discussies met zijn vrouw volgden. „Nou ja, discussies. Zeg maar: schreeuwpartijen.”

Trump-stemmer Keneklis is gepromoveerd microbioloog, reisde als onderzoeker over de wereld, en werkte in een kerncentrale. Nu is hij met pensioen, en geeft hij via zijn computer college aan studenten. Waar zijn liefde voor Trump geboren is? Ted Keneklis denkt even na, en veert op uit zijn stoel. Hij zal het uitleggen aan de hand van de papierfabriek, zegt hij.

„We maken het beste wc-papier van de wereld. Iedereen veegt zijn reet af met ons papier. Dat is al meer dan een eeuw zo. Daarom is de economie hier zo stabiel, en zijn de mensen zo gelukkig.”

Maar de fabriek kwam een paar jaar geleden in Franse handen. Er gingen banen verloren. Erger nog was dat het maken van wc-papier moeilijker werd. „Sommigen willen nu nat papier, anderen weer extra dik papier. Dan moet het weer op bamboebasis gemaakt worden. Milieubewuste mensen willen gerecycled papier. En de Japanners hoeven helemáál geen wc-papier meer. Die gebruiken nu water.”

Green Bay, bedoelt Ted Keneklis, kan niet meekomen in een steeds ingewikkelder wordende wereld. In een winkelcentrum langs de snelweg, op het hoofdkantoor van de Republikeinse partij van Brown County, verzamelt partijvoorzitter Marian Krumberger de Make America Great Again-borden die leden terug komen brengen. Dertig borden zijn de laatste weken uit tuinen gestolen, zegt ze verontwaardigd, door Clinton-aanhangers.

„Ze hadden hier geen campagne, maar zagen wel overal de naam van Trump opduiken. Dat heeft hen gefrustreerd. Maar hun actie heeft niet geholpen.”

Woordenschat van een bouwvakker

Krumberger, een gepensioneerde sociaal werker, weet nog goed wanneer zij overtuigd raakte door Donald Trump. Dat was in maart, toen Trump geïnterviewd werd door de linkse zender MSNBC. De interviewer vroeg of vrouwen gestraft moesten worden als abortus illegaal was, en Trump beaamde dat: „Een vorm van straf, ja.” Twee dingen overtuigden Krumberger:

„Ten eerste gaf hij het goede antwoord, want ik ben tegen abortus. In de tweede plaats zag ik hoe de linkse media probeerden hem in de val te lokken. Zijn woorden werden verdraaid, want het was niet politiek-correct wat hij zei.”

Trump heeft de woordenschat van een basisscholier, vindt Krumberger. „Of van een bouwvakker. Maar hij is een harde werker. En daar houden ze hier van. Dit is blue collar-gebied. Mensen hebben een baan in de maakindustrie, verdienen hun geld, houden van hun familie, en zeuren niet. Trump spreekt hen aan.” Je hoort vaak, zegt Krumberger, dat Trumps aanhangers lage inkomens hebben, of helemaal geen werk meer hebben. „Maar dat is bedrieglijk. In Brown County zijn het de winkeliers, de fabrieksarbeiders, de mensen die van oudsher de middenklasse vormen, die het hardst naar Trump zijn overgelopen.”

Of Donald Trump zijn beloftes houdt, vindt Marian Krumberger niet eens zo interessant. „Hij kan onmogelijk elke illegaal de grens overzetten, of een muur bouwen. Hij bedoelde dat meer metaforisch. Het geeft niet, het gaat erom dat hij een heel andere stijl belooft.”

‘Gezond narcisme’, noemt Krumberger die stijl. Ze wil het ook in haar eigen leven toepassen. „Als mijn kinderen iedere dag hun vrienden meenemen om te komen eten, vind ik dat even leuk. Maar daarna zeg ik: dit is mijn huis, wegwezen. Dat is geen haat, dat betekent dat ik voor mezelf zorg.”

Misselijk van morele superioriteit

Progressieven hebben Donald Trump zelf het Witte Huis bezorgd, schreef de linkse schrijver Thomas Frank deze week in The Guardian.

De Democraten zijn volgens Frank jaren geleden het ‘progressivisme van de rijken’ gaan omarmen. De partij komt op voor de belangen van de gevestigde orde, zoals grote bedrijven, Wall Street, en, vooral, de ‘professionele klasse’, de hoger opgeleiden. De partij brak volgens Frank sinds het einde van de jaren zestig met de invloed van de vakbonden, en ging zich steeds meer inzetten voor culturele emancipatie, en minder voor economische gelijkheid. Zo staan de Democraten vooraan bij het bevechten van vrouwen- of homorechten, en is de partij de natuurlijke haven geworden voor vrijwel iedere etnische minderheid.

De culturele toplaag aan de kuststaten, waar de hoogopgeleiden wonen, heeft het er nu voor het zeggen, en denkt dat de oude achterban – de arbeiders, de middenklasse, de vakbonden – wel volgen. In zijn pas verschenen boek Listen, Liberal waarschuwde Frank voor de gevolgen van dit denken.

„Amerikanen worden misselijk van hun morele superioriteit, hun denken in klassen. En elke verkiezing denken Democraten weer dat het feit dat zij geen Republikeinen zijn, hun wel de overwinning zal bezorgen.”

Foto Guus Valk

Mary Ginnebaugh, voorzitter van de Democraten in Brown County. Foto Guus Valk

Het is stil bij de Democraten van Brown County. Voorzitter Mary Ginnebaugh zit eenzaam in haar kantoortje, en eet een zak chips. Ze kan heel wat voorbeelden opsommen van trouwe Democraten die de partij in de steek lieten. „En het is nog onze eigen schuld ook. Ze voelen zich in de steek gelaten door ons. Wij hadden voor ze moeten vechten. In plaats daarvan hebben we de middenklasse laten verdwijnen en uitgeperst.”

Het is geen toeval dat tijdens de Democratische voorverkiezingen in het midwesten Bernie Sanders ook goed presteerde. Hij won onder meer Wisconsin en Michigan, de staten die Trump ook won, met een felle aanklacht tegen de bestuurderselite, globalisering en de Democratische partij. Toch zagen de Democraten er geen gevaar in, en dachten ze dat Hillary Clinton het hier goed zou doen.

Wij, de Democraten, hebben het helemaal verkeerd gedaan, zegt Ginnebaugh.

„Knokken voor banen, dat is ons werk. In plaats daarvan hadden we geen antwoord toen er vragen kwamen over de gevolgen van vrijhandelsakkoorden voor de papierfabriek.”

Misschien gaat er iets ergs gebeuren

De Trump-revolte was niet zozeer een opstand van de allergrootste verliezers van de globalisering. De grootste groep Trump-kiezers heeft een redelijk tot bovengemiddeld inkomen. Tijdens de voorverkiezingen in Wisconsin, in april, was het gemiddelde inkomen van de Trump-stemmer 69.000 dollar, negenduizend dollar meer dan het gemiddelde. Slechts 12 procent van de Trump-kiezers verdiende minder dan 30.000 dollar.

Hoezo, verliezers van de globalisering?

Een gevoel van verlies is relatief, antwoordt Mary Ginnebaugh. „Er is in Brown County weinig aan de hand. Er zijn nauwelijks migranten, en is volop werk. En toch willen Trump-stemmers een muur bouwen. Mensen zijn hier bang voor de toekomst. Het is nu nog goed, maar misschien gaat er iets ergs gebeuren. Trump geeft hoop, met zijn Make America Great Again! Daar hadden wij geen antwoord op.”

De sfeer verandert snel in Green Bay, zegt Ginnebaugh. En niet ten goede. Zo groeit de angst voor vreemdelingen, hoewel er op een kleine groep Mexicanen en Somaliërs na bijna geen migranten wonen. De Mexicanen, zegt Ginnebaugh, worden door de politie bijna routinematig opgejaagd, en keer op keer naar hun papieren gevraagd. Dat gebeurt onder druk van de bevolking.

„Het wordt hier grimmiger”, zegt Ginnebaugh, terwijl ze wat campagnemateriaal sorteert en weggooit.

„Ik zeg wel eens tegen vrienden: ik ga weg uit Green Bay. Ik heb al twee plannen gemaakt. Of ik ga in Canada wonen, of ik ga een huis aan de kust in Spanje kopen. Niet dat ik meteen weg wil, maar je kan maar beter een Plan B hebben.”