Column

Empathie voor de duivel

Foto van de Week Arjen van Veelen schrijft wekelijks over een nieuwsfoto. Vandaag: Trump bezoekt Obama.

Tot voor kort woonde ik in Missouri, midden in Trump-country. Ik zag de kapotte steden en de plattelandsmisère, zag de stress en de vernedering op de gezichten. Ik liet mijn huis schoonmaken door een witte plattelandsvrouw die Trump-fan was. Ik ontmoette ook steenrijke Trump-stemmers. En ik maakte mee hoe blozende, hoogopgeleide, welvarende jongeren uit suburbia, tijdens een rally zwarten verbaal lynchten.

Ik zag hoe Trump dit aanmoedigde.

Ik ben bang geweest. Ik heb gezien hoe aardig en hoe gewoon ze allemaal zijn – wat me nog banger maakte.

Ik ben empathisch geweest, maar niet empatisch genoeg: ik dacht dat ze het niet meenden. Dit kon Amerika niet zijn. Ik redeneerde weg wat ik zag, als een klimaatontkenner: je voeten nat en het nog steeds niet snappen.

Juist wat zich recht voor je neus afspeelt is verdomd lastig te zien – vrij naar George Orwell.

Dus was ik in shock, deze week. Onlangs sprak ik hier nog de hoop uit dat Hillary een historische zege ging halen. Het was wensdenken.

Zoals het nu mijn wensdenken is dat Trump zal meevallen. ‘Het beest is zo’n kwaaie nog niet’ – hoe aantrekkelijk vind ik die gedachte nu opeens!

Maar wat Barack Obama hier doet: soeverein de hand schudden van de man die zijn levenswerk heeft opgeblazen met antieke, racistische leugens – daartoe ben ik nog niet in staat.

Wat je nu hoort: „We kenden ons eigen land niet”. Evidente bullshit. Alsof er niet tot vervelens toe reportages passeerden over de ‘deplorabelen’. Ik heb ze zelf ook geschreven en kan er maar één les uit trekken: geloof mensen op hun woord. Geloof ze als ze zeggen dat ze het klote hebben, en geloof dat ze het menen als ze zeggen dat zwarte mensen dood mogen.

Bittere geschiedenis van Amerika

En luister naar de mensen die niet flabbergasted zijn. Een vriend uit een deplorabele, extreem vergeten zwarte wijk in St. Louis schreef: „Dit verrast me niet, maar het maakt me bang.” Een voetbalvriend uit dezelfde stad, ooit uit Afghanistan gevlucht:

„Ik hoop op het beste, maar bereid me voor op het ergste.”

Zij hebben de bittere geschiedenis van Amerika aan den lijve ervaren: het vallen en opstaan, het goed en het kwaad; precies dit is Amerika. Bang dus, maar niet verrast.

Ik vind hun zelfbeheersing hartverscheurend.

Het zijn ook deze mensen waardoor ik geloof dat het goed komt met Amerika. Banger ben ik voor Nederland. Hier is evident minder economische misère, terwijl het gif juist groter is – zuiverder. Hier is geen solide traditie van verzet. Hier gaan de goeden van de weeromstuit twijfelen aan zichzelf, uit schuldgevoel over hun bubbel.

Ze praten nog steeds met de vrijblijvendheid van mensen die zich vrijblijvendheid menen te kunnen permitteren.

Ze debatteren: is het ‘the economy stupid’ of ‘racism stupid’? Uitstekende vragen voor geschiedenisboeken.

Er ligt een grote bom naast hun bubbelbad gemaakt van een explosief mengsel van kunstmest en diesel. „Het is de kunstmest!”, zegt de een. „Nee sukkel, het is de diesel!” Weer iemand: „Gewoon afwachten, misschien valt de klap mee.” Of juist: „Dit land heeft gewoon een klap nodig! Wake-up call!” Of: „De bommenmakers hebben óók hun redenen, dat snapt de elite niet!” En: „Laten we de bom geen bom noemen, dat werkt averechts!”

Gaat u allen vooral halsoverkop uw bubbels uit. Ga toch shoppen bij de Lidl, geef bijles aan witte analfabeten, neem zeven verschrikkelijke PVV’ers als Facebook-vriend. Schmink uw gezicht vandaag toch maar dropzwart: kom ze vooral tegemoet.

U zult de woede op uzelf snappen

Gaat allen uw bubbel uit: u zult verbaasd zijn dat ‘ze zo aardig zijn’. U zult geschokt zijn hoe arm sommigen. U zult de woede op uzelf plots snappen.

U zult ook geschokt zijn hoe rijk sommigen der bozen zijn. Maar u zult inmiddels zo empathisch zijn, dat u helemaal snapt dat zelfs de excuuslozen zich tóch verliezers mogen voelen, want ze hoorden van jongsaf dat zij, als echte Nederlanders, toch recht hadden op de hoofdprijs.

Verlaat gerust uw bubbel. Doe dit echter met nul verwachtingen. Denk niet: als ik luister, als ik paai, draaien ze bij. Vergeet niet de erfenis van vijftien jaar paaien.

Maar vooral: wees empathisch, geloof ze. Geloof ze als ze zeggen: ik ben verliezer. Geloof ze als ze zeggen: knoop moslims op aan een boom. Interpreteer niets, vertaal niets, geloof ze op hun woord, in vredesnaam. Hoop intussen op het beste en bereid je voor op het ergste.