Recht & Onrecht

Een goede rechter weet zich inwisselbaar

Een van de gevaren die ons rechters bedreigt is dat je rol en persoon gaat vermengen en een gevoel van onaantastbaarheid ontstaat. Dan staat niet de uitoefening van je rol centraal maar je eigenste ikje, schrijft Erik Boerma in de Togacolumn.

Rechtspraak en politiek gaan niet altijd lekker samen. Of een Brexit aan het Engelse parlement moet worden voorgelegd, of Wilders veroordeeld moet worden voor haatzaaien, het is voor sommigen bij voorbaat een “politiek proces”. Niet zozeer omdat een van de Britse rechters eurofiel en “openly gay” is of dat een lid van de Haagse strafkamer het niet zo op de PVV zou hebben, maar omdat rechters niet gekozen zijn. Niet gekozen, niet democratisch en daarmee zijn de uitkomsten van die processen verdacht.

Rechters als vijanden van het volk dus. Het is vrij makkelijk om dit af te doen als populistisch gebrabbel of om het als een geuzentitel te beschouwen. Dat lijkt mij onjuist. Een van de gevaren die rechters namelijk wel degelijk bedreigt is dat je de rol en je persoon gaat vermengen, dat een gevoel van onaantastbaarheid ontstaat, dat je inderdaad je terugtrekt in een mentale toren. Dan staat niet de uitoefening van je rol centraal maar je eigenste ikje.

Een rechter mag wel trots zijn

Een goede rechter weet zich om die reden juist inwisselbaar, heeft een hekel aan oneigenlijke beïnvloeding want wil zijn handen vrij houden, heeft er geen moeite mee om terug te treden – vooraf, de wereld merkt daar vaak niets van- en ook een wraking moet niet als een persoonlijke aanval gevoeld worden. Een rechter mag en moet wel trots zijn op de rol die de maatschappij hem of haar geeft. Zoals een collega uit de Verenigde Staten een keer zei: I am proud to serve as an officer of the law. Dat ben ik, en met mij veel collega’s.

Democratische legitimatie van rechtspraak door rechters verkiesbaar of politiek benoembaar te maken is verdedigbaar. Het maakt namelijk overduidelijk dat je in opdracht van de maatschappij werkt. In de Verenigde Staten worden de federale rechters gekozen door de staten en die van de Supreme Court door de federale regering. Die rechters – overigens voor het leven benoemd en dus niet zo maar ontslaanbaar- hebben wel een politieke kleur meegekregen maar hebben ook gelijktijdig de ruimte om hun andersluidende opvatting in een meerderheidsbeslissing weer te geven door middel van een dissenting opinion.

Het rechterlijke of eigenlijk het maatschappelijke debat, in Nederland verstopt door het geheim van de raadkamer, is daar meer publiek en krijgt zo ook meer gezicht. Letterlijk, want een van de leden van de Supreme Court is als tattoo vereeuwigd, en welke rechter in Nederland kan dat na zeggen.

Rechter Maryanne Trump in het Supreme Court?

Dit voorjaar overleed Scalia, een van de meer conservatieve rechters van de Supreme Court. Dit negental had dit voorjaar nog door Obama aangevuld moeten worden maar de oppositie binnen de, Republiekeinse, Senaat maakte dit onmogelijk. Een van de belangrijkste thema’s van de verkiezingen betrof invulling van deze 9e plek. Beide presidentskandidaten riepen hun achterban op om juist om deze reden te stemmen en te bepalen of de Supreme court liberaal of conservatief zou worden cq blijven. Het toekomst bepalende belang van rechtspraak was evident voor de kiezers.

Door Obama werd meegedeeld dat hij de invulling van die plek nu inderdaad aan Trump overlaat. Dit laatste lijkt misschien slecht nieuws in de ogen van de gemiddelde D66 stemmende rechter (ze bestaan). Ik denk dat dit wel meevalt. Ook in de Verenigde Staten wordt bipartisanship (twee- , daarmee on-partijdigheid) hoog in het vaandel gehouden. Trump is in de positie zijn zus voor te dragen. Maryanne Trump Barry is namelijk een ervaren federale rechter. In een ranking die werd opgesteld waarin alle federale rechters langs een politieke meetlat werden gelegd viel zij in het midden van het politieke spectrum. Voor Ted Cruz was ze zelf veel te links, namelijk een hard core liberal pro-abortion judge, en hij sloeg daarmee Trump tijdens de verkiezingscampagne om de oren. Donald Trump maakt dit voorjaar de opmerking dat hij haar zou benoemen als kandidaat maar kort daarna zei hij er bij dat dit een grap was. “There is a conflict of interest”. Ik durf te gokken dat ze hem anders ook vierkant in zijn gezicht zou hebben uitgelachen.

 

De Togacolumn wordt wekelijks geschreven door een rechter, een advocaat of een officier van justitie.

 

 

Blogger

Erik Boerma

Erik Boerma studeerde rechten in Amsterdam. Hij werd rechter in 2000 bij de rechtbank Oost-Brabant. Hij behandelt sinds 2003 als insolventierechter vooral schuldsaneringen en faillissementen. Daarnaast is hij als projectleider Toezicht betrokken bij het digitale innovatieprogramma KEI van de rechtspraak.