Column

Dit tv-programma is de natte droom van elke sociale wetenschapper

‘Het Instituut’ zit vol met sociaal-psychologische experimenten. Iemand in een rolstoel wordt niet dommer ingeschat, iemand met een Limburgs accent wel.

De honderd proefpersonen van 'Het Instituut' (BNN/NTR).

Het moet de natte droom zijn van elke sociale wetenschapper: een min of meer representatieve steekproef van vijftig mannelijke en vijftig vrouwelijke proefpersonen, die bereid zijn zich aan allerlei experimenten te onderwerpen. Ze kleden zich in lichtblauwe overalls, dragen een nummer en verblijven dag en nacht in een laboratorium annex internaat.

Het is ook de droom van wetenschappers die in de media opereren om kennis over te dragen aan een breed publiek in de vorm van een amusementsprogramma, zonder de aard van de behandelde onderzoeken geweld aan te doen.

Het Instituut (BNN/NTR) is een serie die aan al die voorwaarden voldoet. De aantrekkelijkheid is ook te danken aan de laconieke presentatie door Sophie Hilbrand, maar vooral aan de als sociaal-psychologen poserende cabaretiers Joep van Deudekom en Rob Urgert. De eerste was docent privaatrecht aan een hogeschool, de tweede promoveerde als voedingskundige aan Wageningen Universiteit, maar ze zijn vooral bekend als de helft van het team dat het populaire en inventieve programma De Kwis (VARA) maakt, net weer begonnen aan een nieuw seizoen op de zaterdagavond.

Tekst gaat verder onder de video

De onderzoekjes zijn zo bedacht dat je er vaak ook nog enig maatschappelijk nut aan kunt ontlenen, al denk ik dat er methodologisch veel op valt af te dingen.

Neem nu de hypothese dat mannen een auto als beter en duurder inschatten als er een mooie vrouw in zit, zoals op elke autobeurs wordt verondersteld. Die bleek verworpen te moeten worden. Maar toen het experiment (met controlegroep) werd herhaald met vrouwen, een auto en een aantrekkelijke man, bleek het wel te werken, zelfs als je de proefpersoon die de waarde van een Audi op drie ton schatte negeert.

Dat is misschien wel een aanwijzing tot een mogelijke verklaring: wellicht zijn mannen beter op de hoogte van de echte waarde van een auto dan vrouwen, en laten zij zich daarom niet afleiden door een toegevoegde verleiding.

De vraag of mooie mensen minder straf krijgen (verschillende foto’s bij twee groepen aan wie dezelfde casus werd gepresenteerd) bleek ook negatief te moeten worden beantwoord. Maar ook hier was de bijvangst groot: vrouwen bleken significant strenger te willen straffen.

De mogelijkheden zijn eindeloos. Van alle proefpersonen werd ook het IQ en de BMI vastgesteld. Worden zwaarlijviger mensen gezelliger gevonden? Jazeker, dat vooroordeel klopt.

Een man in een rolstoel wordt niet als dommer ingeschat, maar een man met een Limburgs accent wel. Dansers, die hun sperma hadden laten testen, worden beoordeeld op hun moves door vrouwen. Zijn de betere dansers vruchtbaarder? In het geheel niet.

Ook de proefpersonen hebben het heel leuk met elkaar. In een eerdere aflevering, waarin geschatte intelligentie werd gekoppeld aan het al dan niet getatoeëerd zijn (inderdaad, lager met inkt onder de huid), werd gezegd dat verschillende deelnemers na afloop van de experimenten hun deelnemersnummer hadden laten tatoeëren. Of misschien was dat nu juist een grap, je weet het nooit met wetenschappers die ook cabaretier zijn.