Clinton liegt. Een vrouw kán geen president worden

Alma Mathijsen huilde bij de toespraak waarin Clinton haar verlies erkende. „Het is hartverscheurend mensen het ene te horen zeggen terwijl ze het andere bedoelen.”

Affiche voor de documentaire Audrie & Daisy, over twee tieners in Amerika die worden misbruikt door jongens van hun school en daarna worden getreiterd. Een van de meisjes pleegt zelfmoord. Foto Netflix

In tranen keek ik woensdag naar de concession speech van Hillary Clinton. Hoewel het gebruikelijk is in de Verenigde Staten om de verliezer als eerste aan het woord te laten, gebeurde dat niet. Wel belde ze de winnaar, Donald Trump, om hem te feliciteren. Maar de nacht na de uitslag liet ze zich niet zien aan de mensen die op haar stemden, blijkbaar te geschokt om nog een speech op te kunnen brengen.

Langzaam aan druppelden haar aanhangers weg uit het Javits Center, dat ze had uitgekozen omdat het een glazen plafond heeft, maar dat ze niet had kunnen doorbreken. Pas de volgende dag, bijna twee uur later dan haar campagneteam had gepland, verscheen ze ten tonele.

Hillary oogde energiek, haar glimlach breder dan ooit, met grote stappen liep ze naar voren. Haar paars-zwarte broekpak interpreteerden sommige Amerikanen als kleurvermenging tussen rood en blauw. Zou ze de Democraten en de Republikeinen nader tot elkaar willen brengen? In de katholieke kerk zijn paars en zwart de kleuren van rouw, wellicht wilde ze met die kleuren haar verdriet uitdrukken? Maar haar woorden waren bevlogen. Ze sprak over het samenbrengen van de verschillende groepen.

„…we believe that the American dream is big enough for everyone – for people of all races and religions, for men and women, for immigrants, for LGBT people, and people with disabilities.”

Plotseling nam haar toespraak een draai die ik niet zag aankomen.

„And to all the women, and especially the young women, who put their faith in this campaign and in me, I want you to know that nothing has made me prouder than to be your champion.”

Ze sprak vrouwen in het bijzonder aan, mijn onderkin begon te trillen, ik schoot vol.

„Now, I – I know – I know we have still not shattered that highest and hardest glass ceiling, but someday someone will and hopefully sooner than we might think right now.”

Het is hartverscheurend mensen het ene te horen zeggen terwijl ze het andere bedoelen. In de toneelwereld noemt men dat subtekst: iets compleet anders zeggen dan wat wordt bedoeld. Vertel de mensen dat het goed komt, moet ze hebben gedacht, zoals je dat doet ook wanneer je weet dat het niet goed komt.

„And to all the little girls who are watching this, never doubt that you are valuable and powerful and deserving of every chance and opportunity in the world to pursue and achieve your own dreams.”

De beste toneelstukken, de mooiste boeken, de meest bejubelde films vertolken allemaal wat deze speech in zich had. De hoofdpersoon die moet vertellen dat alles in orde is, terwijl het vuur om haar heen raast. Ze liegt, in de hoop dat de leugen waarheid wordt. Voor het eerst heeft ze iets geleerd van haar antagonist. Een kunstwerk is geslaagd wanneer de protagonist aan het einde een groei heeft doorgemaakt.

In de VS suggereren columnisten dat ze zolang met haar speech heeft gewacht omdat ze wilde dat die niet verloren zou gaan in de late uren van de nacht, omdat ze wilde dat iedereen haar zou horen. Ook de jonge meisjes, die opgroeien in een wereld waar een seksistische racist de machtigste positie in de wereld bekleedt, moesten haar woorden tot zich kunnen laten doordringen.

Ik huilde omdat vrouwen inderdaad geen president van de VS kunnen worden. Hillary liegt, zodat onze hoop niet verloren gaat.