Chinezen kopen zich de hele dag suf

Alibaba

Chinese consumenten spendeerden miljarden tijdens Alibaba’s koopfestival op 11 november. De Chinese staat profiteert van alle data die de internetgigant zo verzamelt.

Glunderend maakte topman Michael Evans van de Chinese internet-bazaar Alibaba vrijdagmiddag de tussenstand op. Halverwege ‘Dubbel 11’, het grootste 24-uurs-koopfestival ter wereld, hebben Chinese consumenten via de websites Taobao.com en Tmall.com omgerekend al 11,4 miljard euro besteed aan mode, elektronica, huisraad, vliegtickets, Nederlandse melkpoeder en Duitse muesli. Een nieuw kooprecord is in de Consumentenrepubliek China in de maak. De teller, die beschouwd wordt als een barometer van de economie, zou in de buurt komen van 16,5 miljard euro.

Opgezweept door rock- en filmsterren en sporters gaven miljoenen Chinezen zich het afgelopen etmaal over aan het favoriete nationale tijdverdrijf, shoppen. ‘11.11’ is allang niet meer de dag waarop jonge singles gewapend met twee paar eetstokjes (11.11) uit eten gaan. Alibaba heeft van deze studentengrap het grootste koopevenement ter wereld gemaakt, groter dan het Amerikaanse ‘Black Friday’. Zij shoppen bij de 9 miljoen onlinewinkels op de Alibaba-website Taobao (‘jacht naar schatten’) maar vooral ook op Tmall. Op die site hebben inmiddels 70.000 merken een ‘speciaalzaak’ geopend; Gucci-tassen en Maserati’s werden vrijdag grif gekocht.

„Onder de 14.000 buitenlandse leveranciers, die de vraag nauwelijks aankunnen, bevindt zich een groot aantal Amerikaanse winkels en Amerikaanse merken”, zei Alibaba-topman Evans op de vraag of hij zich zorgen maakt over een dreigende handelsoorlog tussen de VS en China. „Net als Duitse, Japanse en Zuid-Koreaanse producten zijn Amerikaanse kwaliteitsproducten hier zeer gewild.”

Alibaba, met alleen al in China 400 miljoen jaarlijks terugkerende klanten, is een hoofdrolspeler geworden in de mondialisering van de wereldeconomie; oprichter Jack Ma en de zijnen zijn puissant rijk geworden, met dank aan internet en de stijgende koopkracht van de snel groeiende Chinese middenklasse. En Amerikaanse bedrijven hebben, is de boodschap van Evans aan Donald Trump, veel belang bij vrije toegang tot de Chinese consumenten. Niet alleen tot de 700 miljoen in de steden, maar ook de 700 miljoen op het platteland. Een handelsoorlog, uitgelokt door stevige tariefsverhogingen op de import van Chinese goederen in de VS, zou desastreus kunnen uitpakken.

„Daarom zetten wij beslist niet al onze kaarten op de VS, maar kiezen voor de groeimarkten in India, Indonesië en de rest van Zuidoost-Azië met in totaal vier tot vijf miljoen potentiële klanten.”

En als Trump niet begrijpt dat de grootste economie ter wereld de grootste en snelst groeiende markt ter wereld hard nodig heeft, dan schiet hij zich in eigen voet, wil Evans maar gezegd hebben. Alibaba wil „kleine en middelgrote bedrijven in China, Europa en de VS verbinden met de Aziatische middenklasse die ook graag kwaliteit willen kopen.”

Tekst gaat verder onder de grafiek.

Millennials slaan hun vleugels uit

Alibaba-oprichters Jack Ma en Joe Tsai hebben zich na de beursgang in 2014 teruggetrokken in de raad van commissarissen en laten het werk over aan ‘huurlingen’ met connecties in de Japanse en Amerikaanse haute finance. „Alibaba is te groot en te ongrijpbaar geworden om in de problemen te raken door een wisseling van de macht en de koers in de VS”, zegt Duncan Clark, een van Alibaba’s adviseurs van het eerste uur.

Hij schreef Alibaba, Jack Ma en het grootste internetbedrijf ter wereld waarvan volgende week in zestien talen, waaronder Nederlands, een vertaling uitkomt. Thuisbasis China blijft de kurk waarop het concern drijft, ook nu de groei afzwakt. De verklaring daarvoor is eenvoudig. Alibaba is opgericht kort na de aansluiting van China op het wereldwijde web en groot geworden op de vleugels van de Chinese groei. De middenklasse blijft uitdijen nu de Chinese millennials hun vleugels uitslaan. Zij hebben uitstekende opleidingen, goede banen en ze zijn veeleisende, zeer kritische consumenten. Oude industrieën in China kapseizen, maar de nieuwe economie bloeit en daardoor ook de Chinese winkeliers en kleine bedrijven. Althans degenen die online zijn gegaan, want het aantal fysieke zaken neemt af. Winkels van topmerken in winkelcentra dienen eerder als showrooms dan dat er omzet wordt gemaakt.

Tegelijkertijd stijgen de aantallen internetters (850 miljoen) en vooral mobieletelefoonbezitters (740 miljoen), vooral ook op het platteland. „Chinezen worden niet geboren met handen maar met slimme mobiele telefoons aan hun armen”, grapt Clark, die al twintig jaar in China woont en als zoon van een Amerikaanse Shell-directeur enkele jaren in Nederland en Curaçao heeft gewoond.

Zweem van geheimzinnigheid

De wordingsgeschiedenis van Alibaba, die Clark beschrijft als een combinatie van Ma’s halsstarrigheid, zijn geloof in het internet en zijn overtuigingskracht bij investeerders, is omgeven met mythes. Twee daarvan blijken waar te zijn. Tot op de dag van vandaag is Ma, die er als jonge student niet in slaagde toegelaten te worden tot een topuniversiteit, een digibeet. „Dat is nog steeds zo”, zegt Clark. De andere mythe is dat voor Alibaba de epidemie met het Sars-virus in 2002 een blessing in disguise was. Daar praten zij bij Alibaba niet graag over, maar de Sars-crisis kwam op een goed moment. Uit vrees te worden besmet bleven miljoenen Chinezen binnen, ze deden alleen boodschappen via internet en onderhielden met hun mobieltje contact met familie en vrienden. Het gebruik van de toen gloednieuwe winkelsite Taobao nam daardoor een hoge vlucht, net als het mobiele telefoonbezit.

Na de spectaculaire beursgang in 2014, die 24 miljard dollar opleverde, is Alibaba iets opener geworden, maar er hangt nog steeds een zweem van geheimzinnigheid rond het bedrijf. Vragen over de aard van de relatie met de Communistische Partij van China worden door Jack Ma en Joe Tsai altijd met algemeenheden beantwoord. Feit is dat de partij zich intensief bemoeit met alles op digitaal gebied, vooral als het gaat om het verzamelen van data over de 1,3 miljard Chinezen. Alibaba breidt de komende jaren het aantal datacentra uit tot acht, in verband met grote investeringen in cloudcomputing. Er komt ook een datacentrum in Europa. Als bijvoorbeeld een vrouw aankopen heeft gedaan tijdens het 11.11-festijn en heeft afgerekend via betaaldienst AliPay, begint Alibaba informatie te verzamelen over haar onlinekoopgedrag, haar voorkeuren en wensen. Als zij straks zwanger wordt, weet Alibaba niet alleen welke producten zij nodig heeft, maar óók welke buitenlandse sites zij bezoekt om boeken, speelgoed en buitenlandse bladen te kopen.

‘Verplicht dansen met de overheid’

De Chinese overheid is zeer nieuwsgierig naar het internetgedrag van de bevolking en werkt aan een ‘sociaal krediet’-systeem. Chinezen die zich online keurig gedragen krijgen sneller en extra krediet bij banken, komen sneller in aanmerking voor promoties als zij bij de overheid werken en krijgen sneller een paspoort. Wie ongewenste sites bezoekt wordt bestraft en kan bij herhaling rekenen op een bezoek van de politie.

In hoeverre Alibaba de overheid daarbij helpt is onduidelijk, maar niemand in China maakt zich illusies dat er tussen het bedrijf en de politiediensten een muur wordt opgetrokken. Het ‘Dubbel 11’-koopfestival is daarom ook voor de staat van grote waard, niet alleen economisch.

Jack Ma, die menige botsing met de staat heeft overleefd, zegt dat de Chinese overheid is als een vrouw met wie je goed kan omgaan, maar met wie je nooit moet trouwen. „Chinese bedrijven moeten verplicht dansen met de nationale en lokale overheden. Daar ontkomen zij niet aan”, zegt Duncan Clark. Tot nu toe heeft de Communistische Partij Alibaba gesteund omdat staats- en bedrijfsbelang in elkaars verlengde liggen en Alibaba de Chinese economie heeft hervormd. Een collega van Ma zei een paar jaar geleden dat een overheidsfunctionaris tegen hem had gezegd dat hij topondernemers kon verpletteren als een kakkerlak, mocht dat nodig zijn. Duncan Clark:

„Vandaar dat de dansbewegingen die Ma en Alibaba met de overheid maken vaak zo geheimzinnig en onnavolgbaar zijn. En ook zullen blijven.”