‘Het wapen is hier aandacht, pak het op!’

Actrices Sophie van Winden en Eva Marie de Waal nemen in de voorstelling Holy F. samen met filosofe Simone van Saarloos het feminisme onder de loep.

Foto Moon Saris

Echt gebeurd: een regisseur die bij een auditie vraagt of je de scène „een beetje meer SM kan doen”. Waarmee hij bedoelt: geiler. Of de filmproducent die na een liefdesscène zei: „Jij bent geen feminist hoor, die zien er echt heel anders uit.” Actrices Sophie van Winden en Eva Marie de Waal raakten drie jaar geleden aan de praat over seksisme in hun vak. Van Winden: „Toen gaven we een beetje besmuikt aan elkaar toe dat we misschien wel feminist waren.”

Foto Moon Saris

Eva Marie de Waal (zittend) en Sophie van Winden in Holy F. Foto Moon Saris

Inmiddels vormen ze samen theatergroep Waal en Wind, en hun eerste voorstelling, Holy F. gaat over, inderdaad, feminisme. De gêne bij het woord feminist zijn ze inmiddels kwijt. Niet alleen heeft het onderwerp (weer) een zekere hipheid, bovendien betekent feminisme eenvoudigweg dat je vrouwenrechten onderschrijft, leggen ze in de voorstelling uit. Van Winden: „Dat is natuurlijk niets om je voor te schamen.”

Brainstormsessies

Ze organiseerden brainstormsessies met Nederlandse schrijfsters en opiniemakers die zich met het onderwerp bezighouden: Hanna Bervoets, Renske de Greef, Sunny Bergman, Lynn Berger en Simone van Saarloos. De Waal: „Daar passeerden allerlei aspecten van feminisme de revue. Van invloedrijke vrouwen die ons inspireren, zoals Simone de Beauvoir, Virginia Woolf en Aletta Jacobs – tot de weerzin tegen het woord ‘feminist’.”

Om niet alleen historische figuren, maar ook een eigentijds feministisch denker op toneel op te voeren, ontstond een doorgaande samenwerking met filosofe Van Saarloos. Zij zit in de voorstelling aan een bureau op toneel, en toetst scènes ter plekke aan de actualiteit, of geeft de actrices al tweetend weerwoord. De Waal en Van Winden spelen ondertussen door hen bewonderde historische vrouwelijke denkers, zichzelf, en ook twee mannen. Van Winden: „We willen mannen absoluut niet uitsluiten van dit debat. Zij kunnen ook lijden onder een maatschappelijk gebrek aan emancipatie.”

De actrices wordt wel gevraagd ‘of dat nou nodig is’, een voorstelling over dit onderwerp. De Waal antwoord met een voorbeeld. „Terwijl wij deze voorstelling maakten, ontdekte ik dat een mannelijke tegenspeler bij een ander project evenveel ging verdienen voor anderhalve dag werk per week minder. Bij navraag kreeg ik letterlijk te horen: mannen verdienen nu eenmaal meer dan vrouwen.”

Moeilijk doen

En zo zijn er legio voorbeelden. Van Winden: „Ik zie nu scherper hoe maatschappij en commercie ons vormen, van jongs af aan. Toen mijn tweede kind even op zich liet wachten, zei de buurvrouw: ‘Ja, het is een meisje, ze moet zich mooi maken.’ Ik heb nu sterker de neiging om dan de discussie aan te gaan. Ook bij seksistische opmerkingen.”

De drie roepen met de voorstelling op om niet alleen gratuit in je Facebooktijdlijn van alles te vinden, maar vooral ook iets te doen. Van Saarloos: „In de epiloog stel ik als het ware voor om de wapens op te nemen. Maar het wapen hier is aandacht.” Van Winden: „We willen meer verantwoordelijkheid nemen in deze kwestie, en zo echt iets bijdragen.”

Op toneel hebben ze nu anderhalf uur, en goeie teksten, grappen én de gave kostuums van Miek Uittenhout om zich tot het onderwerp te verhouden. Maar in de praktijk blijft het lastig. Van Saarloos: „Mensen zeggen vaak: dan wordt het leven zo moeilijk! Maar ik denk dat we dat ‘moeilijk doen’ in het leven veel meer centraal moeten stellen. Goed samenleven vraagt aandacht, confrontatie, geduld en bewustwording. Ik geloof dat onze voorstelling daaraan bijdraagt.”