Een partij onderwaterpoker met de Russische marine

Onderzeeboot

Nederlandse en Russische marineschepen troffen elkaar woensdag in de Middellandse Zee. Wat er precies gebeurde, is moeilijk te achterhalen.

Foto Jan Daniels/ANP, AFP

Het ministerie van Defensie in Den Haag stuurde gisterenmiddag alleen een korte tweet de wereld in: „We doen geen uitspraken over onderzeebootoperaties.”

En dus zijn we afhankelijk van het Russische ministerie van Defensie bij de reconstructie van een partijtje onderwaterpoker in het oosten van de Middellandse Zee.

Volgens de Russen is er woensdagmorgen een Nederlandse onderzeeboot van de Walrus-klasse gedetecteerd in de buurt van het eskader rond de Koeznetsov, het enige vliegdekschip van de Russische marine. De onderzeeboot zou te dicht bij de Russische schepen zijn gekomen, aldus Moskou.

Generaal-majoor Igor Konasjenkov sprak namens het Russische ministerie van Defensie van „onhandige pogingen om gevaarlijk te manoeuvreren in de onmiddellijke nabijheid van het Russische vlootverband.” Volgens hem had dit „ernstige gevolgen” kunnen hebben. Twee Russische schepen hebben daarom de Nederlandse onderzeeboot „gedwongen” weg te varen. „Russen verjagen Nederlandse onderzeeër”, berichtte de NOS gisteren. Russische marine-NAVO: 1-0.

Bombardementsvluchten

De afgelopen weken is het Russische eskader rond de Koeznetsov opgestoomd naar de Syrische kust. Russische jagers zouden woensdag vanaf het vliegdekschip beginnen met bombardementsvluchten op de belegerde stad Aleppo.

De reis van de Koeznetsov is nauwlettend gevolgd door de NAVO. Volgens de Russen heeft het eskader verschillende malen onderzeeboten waargenomen. Wat woensdag precies is gebeurd, is moeilijk te achterhalen. Het Russische ministerie van Defensie heeft eerder aantoonbaar desinformatie verspreid, zoals over de crash van vlucht MH17.

Ook nu is er reden de Russische versie van de gebeurtenissen met een korrel zout te nemen. Volgens Moskou werd de onderzeeboot gedetecteerd op 20 kilometer afstand. Is dat gevaarlijk? „Absoluut niet”, zegt marinejournalist Jaime Karremann van de website marineschepen.nl. „Een onderzeeboot weet heel goed wat er in de buurt is. Je hoeft hem ook niet weg te jagen; zodra hij weet dat hij is gezien, maakt hij dat hij wegkomt.”

Wat woensdag precies is gebeurd, is moeilijk te achterhalen

Strikt genomen staat het zelfs niet vast dat de Russen een Néderlandse onderzeeboot hebben gezien. De identificatie daarvan is namelijk niet eenvoudig, vertelt Karremann. „Het kan zijn dat ze analyse hebben gemaakt van het geluid. Maar het kan ook zijn dat ze alle mogelijkheden hebben weggestreept. Je stelt bijvoorbeeld eerst vast dat het geen nucleaire, maar een diesel-elektrische onderzeeboot is. Dan komen er al niet zo veel landen meer in aanmerking.”

De Nederlandse marine beschikt over vier onderzeeboten – het woord ‘duikboot’ of ‘onderzeeër’ is taboe in marinekringen. De schepen, van de Walrusklasse zijn opgeleverd vanaf 1990, en dus al bijna dertig jaar oud. Ze behoren tot de weinige conventionele onderzeeboten die beschikken over een groot bereik en die zowel in de oceaan als in ondiepe kustwateren kunnen opereren. Ze zijn daarom niet alleen geschikt voor het torpederen van oppervlakteschepen, maar ook voor het verzamelen van inlichtingen, vlak onder de kust.

Volgens het Nederlandse ministerie van Defensie zijn de Nederlandse onderzeeboten Walrus, Dolfijn, Zeeleeuw en Bruinvis inmiddels aan het einde van hun levensduur. Met vervanging, schreef minister van Defensie Hennis (VVD), is ten minste 2,5 miljard euro gemoeid. De eerste nieuwe onderzeeboot zou vanaf 2027 operationeel zijn.

Nooit opgespoord

Tot zolang moet de Nederlandse marine het met de huidige vloot doen. Als de Russische marine dan inderdaad een Nederlandse onderzeeboot heeft gedetecteerd, kan dat wel eens slecht nieuws zijn, zegt Karremann. Hij is bezig met een studie naar Nederlandse onderzeebootoperaties tussen 1970 en 1990. In die twintig jaar is, voor zover hij weet, geen enkele Nederlandse onderzeeboot opgespoord. „De periscoop is een keer gezien”, zegt Karremann. „Maar dat had verder geen gevolgen.”

Dat de onderzeeboot nu wél gezien zou zijn, kan gevolg zijn van een fout, zegt Karremann. „De boten zijn heel stil, maar er gaat wel eens iets mis. Er loopt iets vast, je maakt onbedoeld toch geluid.”

Het kan ook zijn dat de Russen inmiddels beschikken over nieuwe technologie. Karremann: „In dat geval vind ik het zorgwekkend. Want op nieuwe onderzeeboten moeten we nog minstens tien jaar wachten.”