Cultuur

Interview

Interview

Foto Mario Anzuoni/Reuters, fotobewerking NRC

‘Alles draait nu om belang van Amerika’

Interview Ivo Daalder

Oud-NAVO-ambassadeur en oud-lid van de Nationale Veiligheidsraad Ivo Daalder wordt „onrustig” van het wereldbeeld van Trump.

Het Amerikaans buitenlands beleid is zeventig jaar gebouwd op de gedachte dat samenwerking met andere landen leidt tot een betere wereld. Die tijd is voorbij, denkt oud-diplomaat en analist Ivo Daalder.

Nu komt er een president, zegt hij, die de wereld ziet als een zero-sum game. „De enige manier waarop Amerika kan winnen, is als anderen verliezen.”

Daalder (56), oud-Amerikaans ambassadeur bij de NAVO en onder Bill Clinton lid van de Nationale Veiligheidsraad, heeft slecht geslapen. Er is tijdens het eerste ochtendgloren in het Trump-tijdperk nog veel onzeker, maar van het wereldbeeld van de nieuwe president wordt Daalder, nu directeur van de Chicago Council on Global Affairs, onrustig. Het zeventig jaar oude internationale stelsel verandert van gedaante, taxeert hij.

Wat komt er met president Donald J. Trump op de wereld af?

„In de verkiezingsstrijd kwam er een duidelijk wereldbeeld naar voren: America First. Het gaat hem vooral om de belangen van Amerika. Het gaat weliswaar elk land om het veiligstellen van nationale belangen, maar Trump sprak daarover op een zero-sum-manier. De enige manier waarop Amerika wint is als anderen verliezen. Tot nu ging het [in het buitenlands beleid] om positive-sum-engagements, samenwerken om grotere veiligheid en welvaart te bereiken voor Amerika én voor andere landen.”

Wat betekent dat in de praktijk?

„Dit betekent in de handel dat als iemand aan de andere kant wint, Amerika verliest, dus moeten wij zorgen dat die andere landen verliezen. Dat doe je door bestaande verdragen op te houden en heffingen te verhogen. Je laat alleen immigranten binnen die aan onze economie kunnen bijdragen, zoals hooggekwalificeerde technici. Zo praat je ook met onze partners in de NAVO en Azië. Dan gaat het erom wat anderen kunnen bijdragen en niet in eerste instantie om wat we samen kunnen bereiken.”

Kunnen die landen dan nog wel op de VS leunen?

„Landen die gewend waren te vertrouwen op Amerikaanse veiligheidsgaranties zetten er nu een vraagteken bij. Zij denken: als we niet meer kunnen vertrouwen op Amerika, moeten we meer zelf doen en/of andere landen zoeken waarin we meer vertrouwen hebben. Voor delen van Europa en Azië betekent dit dat ze wellicht dichter naar Rusland of China bewegen omdat die de veiligheid beter waarborgen dan Amerika, waarin ze geen vertrouwen meer hebben.”

Het vertrouwen is al beschadigd?

„Het vertrouwen van onze partners is in de campagne sterk verminderd. Als Trump tóch het traditionele beleid wil voeren, moet hij een enorme inspanning leveren om vertrouwen terug te winnen. De gevolgen zijn er dus al op dag één. Rusland en China begroeten de komst van Trump enthousiast, landen in Europa en andere delen van de wereld vragen zich af: wat nu?”

Die zeventig jaar oude orde, sterk op Amerika leunend, kraakt dus al?

„Dit is na Brexit de tweede grote zege van het populisme. Hoe ver gaat dit? Binnen twaalf maanden een referendum in Italië, verkiezingen in Nederland, Frankrijk, Duitsland. Je kunt zeggen: het oude systeem gaat gewoon door. Wellicht ook niet. Landen in Europa worden dan ook introverter. Binnen de westerse wereld krijg je een internationaal stelsel dat nationalistischer is, met landen die meer bezig zijn met zichzelf. Dat bepaalt dan de politiek. Dat hebben we in zeventig jaar niet gehad. We hebben nu twee testen gehad. En twee keer heeft de elite zich verkeken op de denkbeelden van het publiek en dat in twee staten waar de democratie het langste aanwezig is, de leiders van de democratie. Dat is niet niks.”

Hebben de VS geen partners meer nodig? Voor Afghanistan keken VS naar Europa.

„Het belang van partners neemt af. Partners zullen argwanender worden. Europeanen namen de veiligheidsbelangen van de VS op zich in de veronderstelling dat de VS dan ook hun belangen zouden dienen. Aangezien er twijfel is over dat laatste is er ook minder de neiging om te doen wat Amerika wil. Daarnaast geldt dat als Amerika zich terugtrekt van de wereld, partners ook minder belangrijk worden. Amerika blijft een grootmacht, kan veel alleen doen, zeker als je niet bezig bent een nieuwe wereldorde te creëren of in stand te houden. Als je denkt dat klimaatverandering niet echt is, heb je geen partners nodig. Als je handel alleen maar ziet als zero-sum heb je geen partners nodig. Als je veiligheid alleen betrekt op de VS, als je denkt, wat maakt mij het uit wat in Estland gebeurt, dan heb je ook minder partners nodig.”

Bent u ongerust?

„We zijn in een nieuwe situatie. We hebben het populisme en buitenlands beleid dat we sinds de jaren 30 niet meer hebben gezien. Zo ontstaat een enorme onzekerheid over wat Amerika de komende vier jaar gaat doen. Dat geef onrust. Over de relaties met China, Rusland, Europa, Afrika. Over terrorisme, handel, migratie. Onzekerheid maakt mij onrustig. Maar, er is ook geen zekerheid dat het allemaal slecht gaat.”