Trump betekent voor de hele wereld: onzekerheid

De verkiezing betekent voor de hele wereld: onzekerheid. Wel zeker is dat het Amerikaanse belang prevaleert.

Foto uit New Delhi, India. Foto AP / Manish Swarup

Het geopolitieke noodscenario ‘Donald Trump’ ligt nu dus op tafel. Dát de wereldorde zal veranderen is sinds vanochtend vroeg zeker. Hoe precies, dat valt nog te bezien.

In zijn overwinningsspeech zei de toekomstige president tot twee keer toe dat hij goede relaties met alle landen in de wereld wil onderhouden, maar hij onderstreepte ook dat Amerikaanse belangen daarbij voorop zullen staan. De verzoenende ouverture stond haaks op de assertieve en soms zelfs agressieve taal van de campagne. Wat staat de wereld te wachten?

De verkiezing van Trump betekent niet alleen voor de Verenigde Staten maar voor de hele wereld nu vooral één ding: onzekerheid. De Amerikaanse president heeft de wereld niet erg grondig voorbereid op zijn buitenlands beleid en de wereld heeft zich niet grondig voorbereid op Donald Trump.

In een extreem scenario trekt Trump de VS terug van het wereldtoneel, duwt hij de liberale na-oorlogse wereldorde omver en krijgen de assertieve tegenstrevers – denk: Rusland, China, Iran, Syrië - meer ruimte om hun eigen koers te varen. Als het stelsel van multilateraal overleg sneuvelt en de wereld weer meer geregeerd wordt door machtige blokken, is dat bijna altijd nadelig voor kleine landen – denk Nederland.

Een kritischer partner

In een minder extreem scenario worden de pijlers onder westers beleid - internationale handel, westers bondgenootschap – bijgesteld. Denk - minder VS- steun voor de NAVO, minder enthousiasme voor de multilaterale aanpak, het einde van handelsverdrag TTIP. Europa krijgt een kritischere partner.

Los van concrete stappen, heeft met Trump in elk geval populisme en isolationisme gewonnen. En op de achtergrond speelt vraag hoe koelbloedig Donald J. Trump, die zich heeft laten kennen als straatvechter, zal zijn als het erop aan komt.

In veel hoofdsteden wordt het mapje Trump er nog eens bij gepakt. Want wat heeft hij wel gezegd? Parlementariërs en ambtenaren in Europa hadden tijdens de campagne veel minder contact met het team van Trump dan bij andere presidentskandidaten. Sommige westerse leiders hebben zelfs tot laat volgehouden dat Trump een ramp zou betekenen. De Duitse minister van buitenlandse zaken, Frank Walter Steinmeier (SPD) noemde de nieuwe president in augustus nog een haatprediker – hij staat in de nieuwe werkelijkheid dus alvast met 0-1 achter.

Het is nooit eenvoudig te voorspellen wat een politicus zal doen als de klanken van de inaugurele bals zijn verstorven en hij alleen is met een acute crisis en de stilte van het Oval Office. In het geval van Trump is het nog lastiger omdat hij vaak van standpunt is veranderd en nog onduidelijk is wie zijn belangrijkste adviseurs voor buitenlands beleid zullen worden.

Toch is er een rode draad. Trump staat voor: Amerika eerst. Hij heeft een hang naar isolationisme, weinig liefde voor internationale organisaties, weinig geduld met multilaterale verdragen en een politiek temperament dat niet meteen strookt met de beschaafde omgangsvormen van ’s werelds vergadercircuits.

Wat te doen met de NAVO?

Eén vraag is: wat zal hij doen met de NAVO? Trump heeft heel duidelijk gemaakt dat de Amerikanen te veel moeten betalen voor het bondgenootschap. Trump in juli in The New York Times: „Als we niet naar behoren gecompenseerd worden voor de enorme kosten [die we maken] om andere landen militair te beschermen…dan ben ik absoluut bereid om tegen die landen te zeggen: ‘Gefeliciteerd, u gaat zichzelf verdedigen’.”

Trump vindt dat Europa meer moet betalen en heeft aangeduid dat de VS uit de NAVO zullen stappen als dat tijdens zijn presidentschap niet gebeurt. Daarnaast wil hij de prioriteiten van de NAVO veranderen, hij vindt de NAVO overbodig omdat de organisatie te veel gericht is op afschrikking en te weinig op de bestrijding van terrorisme en migratie.

Wie NAVO denkt, denkt Rusland. Vladimir Poetin staat even op winst: hij wilde vooral onzekerheid creëren bij het Westen. Die heeft hij nu. Rusland heeft met computerinbraken en desinformatie waar mogelijk bijgedragen aan de anti-Clinton en anti-establishment stemming. Maar ook hij moet nu inschatten wat Trump betekent. ,,Ik geloof in het verminderen van spanningen en verbeterde betrekkingen, maar dan wel vanuit een positie van kracht ”, zei Trump in april. „Sommigen zeggen dat met de Russen niet te praten valt, dat wil ik wel eens onderzoeken.”

De Verenigde Naties gaan een moeilijke tijd tegemoet – Trump kondigde bijvoorbeeld aan zich niets aan te trekken van het belangrijkste multilaterale verdrag van de afgelopen jaren, het inmiddels geratificeerde Klimaatverdrag van Parijs. Ook een ander voorbeeld van geslaagd internationaal overleg, de nucleaire deal met Iran, kon rekenen op veel kritiek. Trump vindt dat de VS teveel concessies hebben gedaan. Het liefst zou hij de sancties verdubbelen om zo alsnog betere voorwaarden af te dwingen. Van het openbreken van afspraken zou een desastreus signaal uitgaan: waarom zouden andere landen dan nog meedoen aan internationale arrangementen?

De redactie van woordenboek Merriam Webster was er gisteren niet gerust op. Hún ‘woord van de dag’ op 8 november 2016 was: Götterdämmerung – de ineenstorting van een regime of samenleving met catastrofaal geweld en chaos. Zo’n vaart loopt het nog niet, maar de wereld staat wel voor een nieuwe werkelijkheid.