Wat zijn de gevolgen voor Nederlandse populisten?

De overwinning van Trump werpt de vraag op of boze burgers hier ook ‘de politieke elite’ een daverende nederlaag gaan bezorgen.

Trump tijdens de campagne. Evan Vucci / AP

De een is blij. De ander is onthutst. Veel zijn terughoudend. Haagse politici reageren uiteenlopend op de zege van Donald Trump. Maar één ding doen ze allemaal meteen: ze verbinden hem aan de politieke situatie in Nederland.

Over vier maanden zijn er Tweede Kamerverkiezingen. Is Trump, na Brexit en het Oekraïnerefendum, een volgende nagel aan de doodskist van de traditionele middenpartijen? Zullen boze burgers ook hier de nationaalpopulisten – tegen de elite, Europa en vrijhandel en vóór zoveel mogelijk directe democratie – een daverende overwinning bezorgen?

Geert Wilders gelooft van wel. De PVV-leider stond woensdag maar liefst anderhalf uur de binnen- en buitenlandse pers te woord over „de historische overwinning van Donald J. Trump”. Wilders noemde diens zege „een revolutie” en zei: „De politiek zal vanaf vandaag nooit meer hetzelfde zijn.” Voor Wilders staat het al vast: in maart gaan ook de Nederlandse kiezers hun land „terugveroveren” op de elite. „Wat in de VS kan, kan hier ook.”

Ook SP-leider Emile Roemer denkt dat Nederlandse anti-establishmentpartijen door Trump de wind extra in de rug zullen krijgen. „De afrekening met de heersende elites zal alleen maar groter worden. Trump bewijst dat het kan.” Voor alle duidelijkheid: Roemer rekent de SP óók tot de uitdagers van de gevestigde orde. „Mensen willen hun macht terug. Wij moeten zorgen dat het gaat gebeuren.”

Wake-upcall

Iets minder uitgesproken, maar niettemin tevreden, is Henk Krol van 50Plus. „Ik ben geen Trump-fan, maar ik vind dit hartstikke leuk.”

De gevestigde partijen schetsen een ander scenario. Ze wijzen erop dat Nederland geen winner takes all-systeem heeft zoals in Amerika: geen partij haalt ooit de absolute meerderheid en er worden altijd coalities gevormd. De schok van Trump, hopen ze, kan ook een matigend effect hebben: het Nederlandse electoraat komt bij zinnen en kiest alsnog voor redelijkheid en verbinding. „Dit kan een wake-upcall zijn”, zegt Alexander Pechtold (D66), die „echt beroerd” is van Trumps overwinning maar ook „extra motivatie” voelt om te zorgen dat „angst en verdeelheid” geen kans krijgen in Nederland.

Toch geven alle partijen toe dat er ook in Nederland een grote, sterke onderstroom is van ‘globaliseringsverliezers’ die woest zijn op de gevestigde partijen.

Toch geven alle partijen toe dat er ook in Nederland een grote, sterke onderstroom is van ‘globaliseringsverliezers’ die woest zijn op de gevestigde partijen. In de woorden van PvdA-leider Diederik Samsom: „Mensen die het gevoel hebben dat het met anderen beter gaat, maar niet met henzelf.” In reactie op Trumps overwinning beloven partijen als de PvdA, GroenLinks en D66 nog eens extra goed naar de grieven van deze burgers te gaan luisteren. „We hebben nog genoeg tijd om een antwoord te formuleren”, zegt CDA-leider Sybrand Buma.

Ongemakkelijke vraag

De overwinning van Trump werpt een ongemakkelijke vraag op. In hoeverre is ook in Nederland het ondenkbare denkbaar: Wilders premier? Hij zet zich, net als Trump, neer als de ultieme uitdager van het politieke establishment – en daar blijken de kiezers overal in het Westen gevoelig voor.

Nee, dat gebeurt niet, zeggen andere partijen. De PVV daalt in de peilingen en vrijwel de hele Tweede Kamer sluit hem uit als coalitiepartner. „Dus moet hij 76 zetels halen”, zegt Buma.

Maar wat als de PVV 50 zetels haalt en de andere partijen tot politieke dwerg reduceert? Weigeren ze dan nog steeds met hem samen te werken? Wilders zelf denkt dat het met die standvastigheid na 15 maart wel eens mee zou kunnen vallen. Als hij straks premier is, zei hij afgelopen weekend in het AD, zal hij VVD-leider Rutte „dulden als staatssecretaris van Landbouw onder mij”.