Wat gaat president Trump als eerste doen?

Over zijn plannen heeft Donald Trump nooit weinig twijfel laten bestaan. Het eerste wat hij straks als president zal doen? Obamacare afschaffen.

Foto Andrew Kelly/Reuters

Wat gaat de 45ste president van de Verenigde Staten doen als hij op 20 januari 2017 het Oval Office betreedt? Niet al Trumps campagnebeloften waren even gedetailleerd uitgewerkt. Maar wat Trumps prioriteiten zijn, daarover heeft hij nooit een misverstand laten bestaan.

1. Obamacare

Trump kan op zijn eerste dag een drieslag maken. Met één, op zijn eerste dag te nemen maatregel kan hij zijn daadkracht tonen, zijn verscheurde partij verenigen en zijn kiezers tevreden stellen. Die maatregel is: Obamacare afschaffen.

Het zal één van de eerste dingen zijn die Trump gaat doen, zei hij vorige week in Pennsylvania:

„Als we op 8 november winnen en een Republikeins congres kiezen zullen we Obamacare onmiddellijk terugtrekken en vervangen. (…) Ik zal het Congres in een speciale sessie bijeenroepen zodat we kunnen terugtrekken en vervangen.”

De triomf van Republikeinen in Washington zal groot zijn. Republikeinen in het Congres hebben zich nooit neergelegd bij het door Obama in 2010 moeizaam tot stand gebrachte zorgstelsel. Trump wil het vervangen door een systeem gebaseerd op „vrije markt principes” en „gezondheids-spaarrekeningen”. Hij wil daarnaast verzekeraars en farmaceuten meer speelruimte geven, verzekeringspremie aftrekbaar maken en staten meer macht geven om hun eigen systemen in te richten.

2. Immigratie

Waarschijnlijk zal Trump zich vervolgens op immigratie richten, althans op het beëindigen daarvan. Het pakket voorstellen waarmee hij dat wil doen heet althans de End Illegal Immigration Act.

In zijn verzoenende overwinningsspeech sprak Trump niet over het onderwerp, maar op de eerste dag van zijn presidentschap zal Trump, zo heeft hij beloofd, de executive orders intrekken waarmee Obama nu bepaalde groepen illegalen, zoals de ten minste 800.000 jongeren die zonder papieren in het land zijn opgegroeid, bescherming gaf. Ook zal hij een wetsvoorstel tekenen dat een minimumstraf voorschrijft voor uitgezette illegalen die het land opnieuw inkomen. In de maanden daarop kan Trump het leven van migranten aanzienlijk bemoeilijken. Hij heeft beloofd deportatiecapaciteit te verdriedubbelen en werkgevers te verplichten de status van hun employees te checken, wat miljoenen werknemers hun baan zou kunnen kosten. Bij dit laatste kan hij op verzet stuiten van Republikeinen in het Congres die in het belang van werkgevers voor meer coulance pleiten.

En dan is er de muur, de muur langs de grens met Mexico die hij beloofd heeft te bouwen. In de speech in Pennsylvania waarin hij plannen voor de eerste honderd dagen ontvouwde, bleek dat de Amerikaanse belastingbetaler de muur toch eerst zal moeten voorschieten. Maar hij beloofde dat Mexico de kosten zal terugbetalen. Hoe is onduidelijk. Uit eerdere berekeningen door The Washington Post en de BBC blijkt dat een betonnen muur langs 1600 van de 3100 kilometer langs de grens met Mexico tegen de 25 miljard dollar zou kosten.

3. Economie

In zijn overwinningsspeech beloofde Trump dat hij het economisch groeipercentage zou verdubbelen. Maar tegelijkertijd zet zijn ‘America First’ mantra het land op een isolationistische en confronterende koers. Trump wil een importheffing van 35 procent op goederen die door Amerikaanse bedrijven in het buitenland zijn vervaardigd. Hij heeft beloofd een streep te halen door het onder Obama afgesloten TPP-handelsverdrag met elf landen rondom de Stille Oceaan en hij wil het door Bill Clinton afgesloten NAFTA met Mexico en Canada heronderhandelen.

De vraag is in hoeverre de klassieke Republikeinen in het Congres die sterk pro-vrijhandel zijn, onder aanvoering van Mitch McConnell en Paul Ryan, Trump hierbij weerwerk zullen bieden. Eenzijdig op de schop nemen van het inmiddels diep in wetgeving, tarieven en handelsketens verankerde NAFTA zou wellicht een handelsoorlog met Mexico opleveren – zeker als tegelijkertijd deportaties van migranten worden opgevoerd.

Trump zal het Congres gemakkelijk meekrijgen bij zijn plannen voor het belastingstelsel. Hij wil de belastingen voor iedereen verlagen. Verhoudingsgewijs zullen de hoogste inkomens het meest profiteren. Als hij het volledig uitvoert, zullen de inkomsten van de federale overheid volgens het Tax Policy Center zeer sterk teruglopen, wat weer gevolgen heeft voor Trumps plannen met infrastructuur, waaronder de bouw van de muur. De staatsschuld zou sterk toenemen.

4. Klimaat en energie

Het energieplan dat Trump op zijn website presenteert, laat niets aan duidelijkheid te wensen over: nog niet opgepompte schalieolie en gasreserves ‘ter waarde van 50.000 miljard dollar’ beschikbaar maken, samen met de nog voor honderden jaren aanwezige reserves aan ‘schone kolen’. Trump wil de VS energie-onafhankelijk maken door alle fossiele brandstoffen in de VS te gebruiken. Hij wil een einde maken aan het door Obama ingestelde moratorium op de winning van steenkool op federaal land en ook belemmeringen wegnemen om voor de kust naar olie te boren en de bouw van de omstreden oliepijpleiding Keystone XL laten doorgaan. Over ‘klimaat’ rept hij in zijn energieplan met geen woord. Alleen in een enkele tweet heeft Trump iets over klimaatverandering gezegd. Hij twijfelt aan het bestaan ervan. Wel wil hij zich inzetten voor ‘schone lucht en schoon water’.

De vrees dat de Amerikaanse regering zich onder president Trump zal terugtrekken uit het klimaatakkoord dat vorig jaar in Parijs werd gesloten, is groot. Trump heeft gezegd dat hij daarover opnieuw wil onderhandelen. De mogelijkheid voor terugtrekking is in het akkoord vastgelegd, maar duurt wel ten minste drie jaar. Juist om Trump de pas af te snijden heeft de internationale gemeenschap haast gemaakt met ratificatie. Daardoor is het nu al officieel van kracht en wordt er op dit moment in Marrakesh onderhandeld over de uitvoering. Of dat veel uitmaakt is de vraag. Als Trump de (vrijwillige) beloftes van Obama om klimaatverandering te bestrijden van tafel veegt, is er niemand die er iets aan kan doen.