Hoe Donald Trump de wereld ziet

Profiel Trump verenigt twee eigenschappen in zich die veel bij Amerikanen voorkomen: het sociaal darwinisme, waarin alleen de sterkste overleeft, en bestaansrecht heeft. En het ‘willen is kunnen’-evangelie, dat christelijke wortels heeft, maar ook onder seculiere Amerikanen leeft.

Foto AP

Nadat Donald Trump vannacht om drie uur in New York zijn overwinningstoespraak had gehouden, schalde het lied door de speakers dat hem al maanden op zijn campagne begeleidt: You can’t always get what you want van The Rolling Stones. Het is een ironische keuze, gelet op de filosofie die Trump zelf uitdraagt. Trumps geloof in eigen kunnen is onbegrensd. Als hij al twijfelt, zal hij dat niet laten merken.

De aanstaande president van de Verenigde Staten is niet, zoals tegenstanders hem vaak afschilderen, ‘on-Amerikaans’, of een product van het reality tv-tijdperk. Hij is niet zomaar aan komen waaien. Trump verenigt twee eigenschappen in zich die veel bij Amerikanen voorkomen: het sociaal darwinisme, waarin alleen de sterkste overleeft, en bestaansrecht heeft. En het ‘willen is kunnen’-evangelie, dat christelijke wortels heeft, maar ook onder seculiere Amerikanen leeft.

Donald Trump werd in 1946 in Queens, New York, geboren als vierde kind in het gezin van Fred en Mary Trump. Het zoeken naar materieel geluk kwam veel in zijn vaders familie voor. Zijn opa Friedrich emigreerde uit Duitsland naar de Verenigde Staten tijdens de jaren van de goudkoorts. Niet om goud te zoeken, maar om kroegen en bordelen te stichten.

Vader Fred Trump bouwde in Donald Trumps jeugdjaren een machtig vastgoedimperium in New York. Ook Fred Trump had oog voor wat de markt vroeg. Hij bouwde goedkope, grootschalige appartementencomplexen voor de lagere middenklasse tijdens de crisisjaren. Hij maakte daarbij handig gebruik van de subsidie die de gemeente aan zulke projecten gaf. De appartementen waren onopvallend, maar degelijk.

Niet alleen zakelijk, ook spiritueel werd Trump gevoed door zijn vader. Hij kreeg religieuze vorming in de Marble Collegiate Church op Manhattan, de kerk van zijn ouders. Die kerk werd geleid door de charismatische dominee Norman Vincent Peale, die ook wel bekend staat als de uitvinder van de zelfhulpboekjes. Peale schreef een bestseller die Amerika tot vandaag zou beïnvloeden: The Power of Positive Thinking. Peale betoogde daarin dat willen gelijk staat aan kunnen. De wereld bestaat volgens Peale uit winnaars en verliezers, en door jezelf van je grootsheid te overtuigen, word je een winnaar.

Er is bijna geen Hollywoodfilm die niet volgens deze theorie werkt. En ook Trump omarmde de theorie, en staat daarmee in de typisch Amerikaanse traditie van het ‘welvaartsevangelie’: materiële welvaart is een teken van Gods genade.

Toen Donald Trump in 1974 het vastgoedimperium van zijn vader erfde, en meteen multimiljonair werd, gooide hij het zakelijke beleid om. Trump geloofde niet in baksteen. Mensen moeten verleid worden. In zijn boek The Art of the Deal schreef hij dat zijn vastgoed „grootser, glamourachtiger, opwindender” moest worden. Hij bouwde van glas en bladgoud torens, casino’s, resorts en hotels die zijn naam dragen.

De merknaam-Trump moest voor glamour en succes staan. Ook als het zakelijk tegenzat, wat regelmatig gebeurde, telde de schone schijn. Als geen ander laat Trump zich leiden door zijn pr-instincten. Hij ging zijn naam verbinden aan de society-elite van New York. Hij kocht de Miss Universe-verkiezing in de jaren negentig. Hij werd de ster van de realityserie The Apprentice, waarin hij, als God in een troon, oordeelde over het zakelijk vermogen van kandidaten. Vrijwel iedereen werd vernederd, tot de laatste kandidaat overbleef – volledig in stijl met Trumps visie op winnaars en verliezers.

De vijf meest waardevolle ondernemingen van Donald Trump:

Ook schuurde hij tegen de New Yorkse tabloids aan, die hij voedde met Trump-nieuwtjes, en van wie hij de gewoonte voor denigrerende bijnamen overnam. ‘Crooked Hillary’, ‘Lyin’ Ted’ – het verzinnen van die namen is een ambacht, vertelde Trump eens. „Zo is het belangrijk dat de ‘g’ bij ‘lying’ wegvalt, zodat het lekkerder klinkt.”

In de jaren tachtig ontwikkelde Trump een onaantastbaarheid. Zijn beruchte Grab them by the pussy-uitspraak is in lijn met wat hij toen al in talloze interviews vertelde: macht rechtvaardigt morele autonomie. Hij maakt sindsdien geen geheim van zijn seksisme en racisme, bijvoorbeeld toen hij de voormalige Miss Universe Alicia Machado uit Venezuela ‘Miss Piggy’ en ‘Miss Housekeeping’ noemde, omdat hij haar te dik vond.

Sensatie werd een deel van Trumps persona. Hij kocht eens een hele pagina in New York Daily News om de doodstraf te eisen tegen vijf Afro-Amerikaanse jongens die beschuldigd werden van een verkrachting in Central Park. De jongens bleken later onschuldig. Hij citeerde steeds vaker het onbetrouwbare sensatieblad National Enquirer, en doet dat nog steeds, onder meer toen hij de vader van Ted Cruz beschuldigde van betrokkenheid bij de moord op John F. Kennedy.

Zijn presidentscampagne bouwde Trump op de vormende elementen van zijn leven: het welvaartsevangelie van de jaren zeventig, de tabloids uit de jaren tachtig, de glamour van de jaren negentig, en de reality-tv van na 2000.

Trump wist zichzelf sinds juni 2015 iedere dag in het nieuws te houden. Tv-zenders zonden iedere toespraak van hem uit, om maar niets van het spektakel te missen. Trump gaf altijd wat ze wilden: een dystopisch beeld van Amerika („Als je in de binnensteden op straat loopt, word je neergeschoten”), complottheorieën, en altijd drama.

Alles kwam samen in een opmerking van Trump in het tweede tv-debat. Hij zei toen dat hij een eventuele nederlaag misschien niet zou accepteren. Het was de ultieme combinatie van een complottheorie, een tv-drama, en de zonder twijfels uitgedragen overtuiging dat Donald Trump alleen wint. Trump werd eens uitgelachen door tv-experts toen hij tegen zijn aanhang zei: „We gaan zoveel winnen dat jullie er helemaal ziek van worden. Jullie zullen zeggen: houd op, meneer de president, genoeg!” Het zijn woorden met profetische waarde gebleken.