Bij Tata komt ‘menswaardigheid’ voor winst

Profiel Tata Group

Tata Group geldt als bedrijf waar ‘menswaardig beleid’ en niet winst op de eerste plaats komt. Werd topman Cyrus Mistry gewipt omdat hij dat wilde veranderen?

Foto’s Dhiraj Singh/Bloomberg

De predicaten ‘vals’ en ‘bedrieglijk’ zijn doorgaans niet van toepassing op het Indiase Tata, de bijna 150 jaar oude multinational die ook eigenaar is van de hoogovens in IJmuiden. Toch bezigde Cyrus Mistry, de onverwacht ontslagen bestuursvoorzitter van Tata Group, die termen uit protest tegen zijn plotselinge gedwongen vertrek, eind oktober. Mistry wordt tijdelijk vervangen door de kinderloze Ratan Tata (78), die hem vier jaar geleden binnen het familiebedrijf lanceerde als zijn opvolger.

Volgens Mistry was Ratan Tata ook het brein achter zijn ontslag. Volgens Indiase media deden achterblijvende bedrijfsresultaten Mistry de das om. Ratan Tata onthoudt zich van commentaar.

„Ik ben bang dat dit conflict het merk Tata zal schaden, terwijl we juist menselijke waardigheid vooropstellen. Al zo’n 120 jaar”, zegt Prabhakar Singh, een voormalig topmanager van de hotelketen van Tata, aan de telefoon vanuit Mumbai. Wat in het buitenland werd afgedaan als een opmerkelijke knokpartij in de top van een multinational, wordt door veel Indiërs gezien als een tragische ontwikkeling die India direct raakt. „Wij Indiërs zijn opgevoed met het idee dat uitbuiting en corruptie, die ons al zo lang kwellen, stoppen waar Tata begint”, zegt Singh. „Tata staat bekend om zijn eerlijkheid en zijn menswaardige personeelsbeleid. Dat moet ook gelden voor iemand aan de top. Ik weet zeker dat deze kwestie uiteindelijk netjes wordt afgewikkeld.”

Tata is in India overal

In India is Tata veel meer dan zomaar een bedrijfsnaam. Tata is India’s grootste bedrijf (omzet 93 miljard euro) en de uiteenlopende Tata-producten en -diensten zijn verankerd in het leven van tientallen miljoenen Indiërs. Hun elektriciteit komt van Tata Power, hun auto is gefabriceerd door Tata Motors, hun woning is gebouwd door Tata Housing met staal en betonplaten geleverd door Tata Steel. Ze drinken thee en frisdrank van Tata Beverages, eten groente gekweekt met kunstmest en gekruid met zout van Tata Chemicals, bellen via het mobiele netwerk van telecomaanbieder Tata Domoco en bezoeken websites via de datacenters van Tata Communications.

Tata kan hun tevens verzekeringen leveren en er is een gerede kans dat hun kinderen naar een basisschool gaan die door Tata wordt gesponsord. Misschien bemachtigen ze zelfs een felbegeerde toelating tot een van de gespecialiseerde Tata-instituten, zoals het Tata-instituut voor sociale wetenschappen of het Tata-instituut voor fundamenteel onderzoek. Tot het Tata-conglomeraat behoren bovendien een luxe hotelketen en de grootste en succesvolste Indiase dienstverlener op het gebied van informatie-technologie, software en outsourcing: Tata Consultancy Services (TCS).

Tata is actief in 54 landen op zes continenten en exporteert producten en diensten naar 120 landen. Sinds 2000 heeft Tata Group wereldwijd 22 bedrijven gekocht voor in totaal 15 miljard dollar (13,6 miljard euro), waaronder het Brits-Nederlandse staalconcern Corus en de Britse automerken Land Rover en Jaguar. Alle Tata-bedrijven opereren tot op grote hoogte zelfstandig, zonder al te veel inmenging van de bestuurders op het hoofdkantoor van Tata Group in Mumbai.

Grote rol voor filantropie

Is er, behalve het Tata-logo, iets wat de ongeveer honderd bedrijven met ruim 660 duizend werknemers, verbindt?

Jazeker, zegt een voormalige topman van Tata Steel met ruim twintig jaar ervaring binnen het concern. „Er is een Tata-ziel die alles bijeenhoudt: de visie dat elke Tata-onderneming in de eerste plaats de gemeenschap dient waarin zij wortelt. Dat is belangrijker dan de hoogte van de winst.” Hij wil alleen anoniem praten, om te voorkomen dat hij wordt ingedeeld in het pro- of anti-Cyrus Mistry-kamp.

Tata begon als handelsmaatschappij, in 1868 opgericht door Jamsetji Tata. De Tata’s zijn Parsi’s, een volk dat zijn oorsprong vindt in Iran. Net als zijn voorouders was Jamsetji Tata aanhanger van de oeroude zoroastrische religie waarbinnen filantropie en liefdadigheid een grote rol spelen. Hij opende een textielfabriek en het ook voor Indiërs toegankelijke Taj Mahal Palace Hotel in Mumbai – naar verluidt omdat hij wegens zijn huidskleur (India was nog een Britse kolonie) in een Indiaas hotel werd geweigerd. ‘The Taj’ is nog altijd het meest luxueuze hotel van India. Na zijn dood richtten zijn zoons Tata’s eerste staalfabriek en waterkrachtcentrales op. Voordat het ook maar ergens in de wereld was voorgeschreven, voerden de Tata’s voor hun werknemers de achturige werkdag, een pensioenstelsel en een soort kinderbijslag in.

Filantropie beheerst nog altijd letterlijk de basis van de onderneming: tweederde (66 procent) van de aandelen en het vermogen van de holdingmaatschappij Tata Sons (beheerder van Tata Group en alle bedrijven die daartoe behoren) wordt beheerd door liefdadigheidstrusts.

„Wij zorgden heel goed voor onze personeelsleden, en daardoor zorgden zij uitermate goed voor onze hotelgasten”, zegt Singh. „Toen een van onze bell boys ongeneeslijk ziek bleek te zijn, kreeg ik van hogerhand onmiddellijk toestemming hem op kosten van Tata de best mogelijke medische behandeling te bieden.”

Onderdelen van Tata Group:

De laatste tijd gaat het niet goed met Tata. Belangrijke divisies als Tata Motors en Tata Steel draaien al jaren verlies. „Wij zijn het kroonjuweel dat met zijn winst de rest van Tata draaiende houdt”, zegt een manager van Tata’s IT-bedrijf TCS, die anoniem wil blijven omdat hij geen toestemming heeft om met media over bedrijfskwesties te spreken. Vorig jaar behaalde TCS een nettowinst van 3,7 miljard dollar. Hij nam jaren geleden ontslag bij een concurrerend Indiaas IT-adviesbedrijf omdat dat bedrijf werknemers ontsloeg die net een gezin hadden gesticht. „Maar ik merk nu dat ook bij TCS het personeelsbeleid harder wordt. Ik begrijp dat het nodig is, wegens onze reddende rol voor andere divisies, maar we moeten echt oppassen dat we de menselijke visie van Tata niet uit het oog verliezen.”

Mistry veranderde van strategie

Een van de beslissingen van Cyrus Mistry die Ratan Tata een doorn in het oog zouden zijn geweest, was het in de verkoop doen van Tata Steel Europe, gevormd door het voormalige Brits-Nederlandse staalbedrijf Corus, dat in 2007 door Tata werd gekocht. Na het Brexit-referendum veranderde Mistry van strategie. Delen van de Britse tak bleven te koop staan, maar voor het hoogovens- en staalbedrijf in Wales en de activiteiten in IJmuiden wordt gezocht naar een joint venture met een andere Europese partij. Daartoe zouden besprekingen worden gevoerd met het Duitse staalconcern ThyssenKrupp.

„We hebben nauwelijks informatie over de echte redenen voor Mistry’s ontslag”, zegt de oud-Tata Steel-topman. „In de media wordt er al te makkelijk van uitgegaan dat Ratan Tata Mistry verwijt niet hard genoeg te saneren. Maar bij Tata Steel gingen wij altijd uit van een langetermijnplanning. We hebben de pech gehad dat we Corus opkochten vlak voor de wereldwijde crisis van 2008. Ik zou denken dat het meer in overeenstemming is met de Tata-ziel om te wachten tot er betere tijden aanbreken voordat we al die gezinnen van staalarbeiders in het ongewisse storten.” Hij geeft toe dat het moeilijk is de Europese staaldivisie nog lang te behouden, nu de Britse tak dagelijks een miljoen pond (1,1 miljoen euro) verlies draait. Maar toch: „Misschien vond Ratan Tata juist dat Mistry te bedrijfsmatig opereerde.”

Wellicht dat minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) daar binnenkort meer over kan zeggen. Hij reist eind deze week af naar Mumbai. Op uitnodiging van Tata spreekt hij op het hoofdkantoor met de tweede man van de raad van bestuur, Koushik Chatterjee, over behoud van de werkgelegenheid van Tata Steel in Nederland. Maar het is vooralsnog ongewis of hij daar te maken zal krijgen met Tata’s aloude filantropische ziel, of met een nieuwe, meer winstgedreven aanpak.