Opinie

Flapuit Trump perst speech in voorspelbaar sjabloon

De overwinningstoespraak van president Trump is zijn meest gematigde speech ooit, schrijft

John Locher/AP

Voor een man die bekendstaat als een onvoorspelbare flapuit, was de overwinningstoespraak van Donald Trump verrassend voorspelbaar. Na een spontaan openingsgrapje („Sorry dat ik jullie liet wachten, er was even iets ingewikkelds”) liep hij feilloos langs alle standaardelementen van een overwinningstoespraak. Je vertelt als winnaar eerst dat je een „gracious phone call” ontving van je tegenstander. Je complimenteert je tegenstander met de strijd. Vervolgens bedank je uitgebreid je familie: een prachtige gelegenheid om je als een echte familieman te presenteren. Dan draag je de overwinning op aan je kiezers („Dit is jullie overwinning!”).

Maar, je benadrukt óók dat je er voor alle kiezers wil zijn, juist ook voor de mensen die niet op je gestemd hebben. Barack Obama deed dat prachtig in 2008: „Voor al die Amerikanen wiens steun ik nog moet verdienen, ik heb jullie stem misschien niet gekregen, maar ik hoor jullie stem, ik heb jullie steun nodig, en ik wil ook jullie president zijn.” Ten slotte roep je nog wat over de grote uitdagingen waar het land voor staat, je voegt daar nog wat dingen aan toe waar niemand het mee oneens zal zijn en hoppa, klaar.

De overwinningstoespraak van Trump, vandaag:

Zo ging ook exact de speech van Trump. Nog nooit was hij zó positief over Hillary Clinton. Ze was niet langer ‘crooked’. Nee, het land is haar veel dank verschuldigd. En, voegde hij daar nog schaamteloos aan toe: „Dat meen ik oprecht!” Ook bij Obama’s opmerking in 2008 dat hij er voor iedereen wil zijn, had Trump goed opgelet. Hij sprak vergelijkbare zinnen uit en benadrukte expliciet dat hij er voor alle rassen en religies wil zijn als president.

Tot zover het gedeelte dat Trump voorlas van de teleprompter – de autocue die hij aan het begin van zijn presidentscampagne wilde laten verbieden, maar later zelf als kandidaat enthousiast omarmde. Rustig, ingetogen en opmerkelijk ontspannen stond hij achter het spreekgestoelte en las hij z’n tekst voor.

Eigenlijk viel vooral op dat hij z’n vrouw en familie – alle leden stonden achter hem op het podium opgesteld – volstrekt niet had bedankt, maar dat onderdeel tot het laatst bewaarde. Hier durfde hij wél te improviseren. Een voor een liep Trump iedereen langs en zei er wat aardigs over. Hij nodigde zelfs de voorzitter van de Republikeinse partij, Reince Priebus, even uit op het podium en gaf hem het woord – een beetje zoals Mark Rutte ooit Frits Wester achter z’n spreekgestoelte uitnodigde. De hele campagne lag hij met Priebus overhoop, maar nu ineens was alles koek en ei. Ook zijn persoonlijke beveiliging werd nog even in het zonnetje gezet. Het maakte de toespraak losjes, maar wel wat chaotisch. Alsof ook Trump vooral verbaasd was door deze onverwachte overwinning.

Een climax ontbrak. De speech eindigde wat abrupt, waarna Trump het publiek inliep en uitgebreid de tijd nam voor selfies met supporters. Wat dat betreft begon de speech als z’n meest gematigde toespraak ooit en eindigde zijn optreden als een campagne-evenement. De impliciete boodschap: kijk mij eens tussen het gewone volk staan. Toch nog een subtiele sneer naar Clinton.

En Hillary Clinton zweeg…

Hillary Clinton brak vanochtend met de traditie om als verliezende kandidaat het land toe te spreken en de winnaar te feliciteren. Even na acht uur Nederlandse tijd stuurde campagnemanager John Podesta alle supporters naar huis.

Jammer. Vooral omdat we voor het eerst een speech van Clinton hadden kunnen zien die niet zorgvuldig was voorbereid. Die niet eindeloos was geoefend. Waar niet over elk detail, over ieder handgebaar, ja zelfs over iedere gezichtsuitdrukking was nagedacht.

Het karakteriseert Hillary Clinton als spreker. We zagen steeds de politicus, niet de persoon. De politieke machine, niet de mens. Nooit zei ze iets spontaans. Het verklaart mede waarom ze de harten van veel kiezers niet wist te veroveren. Júist op de momenten waarop ze iets van zichzelf liet zien, waarop ze bijvoorbeeld iets vertelde over haar moeder die ze nog dagelijks mist, ging ze in noodtempo door naar de volgende zin, alsof ze bang was publiekelijk geëmotioneerd te raken.

Vandaag zal Clinton ongetwijfeld wel een speech geven. Een professionele, waardige toespraak. Maar ze mist de kans om in het heetst van de strijd een oproep te doen tot eenheid in het land.