De pot met hulpgeld raakt leger en leger

Begroting ontwikkelingshulp Er gaat fors minder Nederlands geld naar de Derde Wereld. Maar hoe lang nog? Een kentering is in zicht.

Foto Frank van Beek/ANP

Zonder de bezuinigingen op de gezondheidszorg van 89 miljoen euro hadden in Tanzania, Burkina Faso en Zambia 12.000 levens gespaard kunnen worden. Rauwe cijfers in een twee maanden geleden verschenen rapport van de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB) van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Het betrof een onderzoek naar de effecten van de in 2011 aangekondigde eerste grote bezuinigingsronde in Nederland op de begroting voor ontwikkelingshulp.

Natuurlijk hebben bezuinigingen effect, stelde hoogleraar humanitaire hulpverlening Thea Hilhorst onlangs nuchter vast tijdens een debat over het rapport. „Als de keuzen geen effect zouden hebben, hadden we pas echt een probleem gehad.”

Het heette in de Nederlandse consensuspolitiek ooit een „vorm van beschaving”. Als één van de weinige rijke landen ter wereld hield Nederland zich aan de afspraak om 0,7 procent van het geld dat met z’n allen werd verdiend (het bruto nationaal inkomen) te besteden aan ontwikkelingshulp. Van links tot rechts was dit cijfer een vast gegeven.

Was. Vijf jaar geleden kwam het door de PVV gedoogde en door VVD en CDA gevormde eerste kabinet-Rutte de ommezwaai. Het budget voor hulp aan de Derde Wereld werd met 800 miljoen euro gekort. Bij de komst van het tweede kabinet-Rutte, waarin het CDA was ingeruild voor de PvdA, werd de begroting voor ontwikkelingssamenwerking nog eens een bezuiniging van één miljard euro opgelegd.

©

Deze week verdedigt minister Ploumen voor de laatste keer in de Tweede Kamer haar begroting. Een begroting die met het aantreden van dit kabinet in 2012 werd uitgebreid met de portefeuille buitenlandse handel.

Dat was dan ook het verwijt dat Ploumen de afgelopen jaren het meest te horen kreeg. Ze was meer van handel dan van hulp. Haar vaste reactie: „Ik ben van handel én hulp. Het gaat juist om die combinatie.”

091116BIN_Ontwikkelingshulp

Met die handel gaat het wel goed. Het woord handelsmissie zit aan haar vastgeklonken. Maar hoe zit het ondertussen met het andere deel waarvoor zij verantwoordelijk is, de hulp aan de Derde Wereld?

Gulle gever

Op de internationale lijstjes scoort Nederland nog altijd relatief goed als gulle gever, hoewel in 2013 en 2014 de uitgaven voor het eerst sinds 1974 onder de ‘heilige’ 0,7 procent kwamen. Vorig jaar werd eenmalig weer de 0,7 procent gehaald, maar volgens cijfers van Ploumen dalen de uitgaven volgend jaar naar 0,56 procent en loopt dit bij ongewijzigd beleid in 2020 nog verder terug naar 0,46 procent. Daar komt bij dat een flink deel van de ‘hulppot’ niet bestemd is voor ontwikkelingslanden, maar in Nederland wordt besteed aan opvang van asielzoekers.

Volgend jaar betreft het 899 miljoen euro uit het budget van vier miljard waarover Ploumen beschikt. „De allerarmsten betalen de prijs voor ons asielbeleid”, zegt campagnedirecteur Tom van der Lee van ontwikkelingsorganisatie Oxfam Novib.

Hoe nu verder? Dat zal deze week in de Kamer blijken. PvdA, CDA, D66, GroenLinks en de kleine christelijke partijen hebben in hun verkiezingsprogramma’s staan dat de ontwikkelingshulp weer omhoog moet. Een prettige wetenschap voor een nieuwe minister.