Commentaar

‘Zwart als roet’ wordt ‘zwart van roet’ – het is onomkeerbaar

nrcvindt

In de grote steden, van Amsterdam tot Maastricht, wordt Zwarte Piet afgebouwd. Daar trekt Sinterklaas binnen met een percentage roetveegpieten in zijn gevolg. In de provincie niet, daar is Piet zwart. Zo wordt de intocht van Sinterklaas een afspiegeling van de samenstelling van de lokale bevolking. En wat doet het Sinterklaasjournaal, vanaf woensdagavond in stad en land bekeken, met Piet? Zwart? Wit? Veeg? Pastel? Wat het ook wordt, het is het eindpunt niet. En ook de heftige controverse over Piet zal voorlopig niet van de baan zijn.

Mensen die Zwarte Piet leuk vinden, willen niet voor racist versleten worden. Ze hechten aan een Nederlandse traditie, en wel precies zoals zij het zich herinneren van toen ze zelf klein waren. Inclusief Zwarte Piet, met wie niets kwaads bedoeld wordt. Toen niet en nu ook niet.

Maar nu is anders dan toen. Het Piet-debat, dat gruwelijk hoog is opgelopen, is ingegeven door de veranderde samenstelling van de Nederlandse bevolking. Daarbovenop kwam een verharding van de omgangsvormen en die is niet los te koppelen van de weerstand tegen de figuur Zwarte Piet. De normen zijn verschoven. Tot voor kort was er een code die harde grappen over een ander, bijvoorbeeld over zijn of haar kleur en identiteit, verbood. Die is nu achterhaald. Men hoeft er niet meer van op te kijken. En in de nieuwe code dient het mikpunt mee te lachen. Anders is hij of zij een zwakkeling of een aansteller, of ongepast politiek correct. Dat kan zo zijn. Maar moet een specifieke groep kinderen, namelijk die met een zwarte huid, al beschikken over dat vermogen tot zelfspot, terwijl hun witte leeftijdgenoten dat niet hoeven?

De Nederlandse cultuur is niet in beton gegoten, die verandert zoals culturen dat altijd doen. Het Sinterklaasfeest staat of valt niet met de huidskleur van de pieten. Net zomin als Sinterklaas kan worden teruggedraaid van vriendelijke heilige naar de strenge, tuchtigende tiran die hij tot voor kort was, zomin zal Piet opnieuw ouderwets „zwart als roet” worden. Hij wordt zwart van roet. Of zij – want bij Piet is de mix van de seksen al jaren een feit.

‘Onze’ cultuur is de cultuur van alle Nederlanders. Als zwarte kinderen er verdrietig van worden dan verandert hij – en die aanpassing is zo groot niet.

Al is Piet niet meer per definitie zwart, hij blijft een knecht. Soms is hij een sancho panza: dom en zorgzaam. Vaak is hij een nar: hij zegt Sinterklaas de waarheid via malligheid. Hij gaat zwierig gekleed. Hij is een magische figuur, hij loopt over daken en klimt door schoorstenen. Dat was hij en dat blijft hij, en graag voor ieder Nederlands kind dat in hem gelooft.