Dit zijn de beste kookboeken van dit jaar

Leesvoer Nederland heeft een voorbeeldige markt voor kookboeken, zegt promotor Édouard Cointreau. NRC bespreekt er elke week één. Uit het aanbod van afgelopen jaar kozen we negen boeken in negen categorieën. En een afrader.

Foto uit Bart’s Fish Tales

Dit is de week van de Kookboeken7daagse. Hoogtepunt is de tiende uitreiking van het Kookboek van het Jaar, aanstaande donderdag. Voor het speciale receptenboek ter ere van het jubileum schreef voorzitter en oprichter van de World Cookbook Awards, Édouard Cointreau, een voorwoord. De Fransman is van culinaire adel: zijn vaders familie is bekend van de gelijknamige likeur, zijn moeders kant bezit de cognacs Rémy Martin en Frapin.

Waarom een prijs voor kookboeken?

„Ik vond dat kookboeken weinig respect kregen, terwijl ze veel lijken op literatuur. Om een goed kookboek te schrijven, heb je net als voor een roman specifieke vaardigheden nodig. Inmiddels, meer dan twintig jaar na de eerste uitreiking, zijn kookboeken een groot succes, groter dan ik had kunnen vermoeden. Kookboeken zijn voor uitgevers een belangrijke bron van inkomsten geworden. Aan onze verkiezingen doen in ruim honderd categorieën duizenden inzendingen uit meer dan tweehonderd landen mee. Het lijkt wel een beetje op de Olympische Spelen.”

Wat vindt u van de Nederlandse kookboekenmarkt?

„Uitgevers in Nederland zijn creatief en niet bang dingen uit te proberen. Er wordt altijd veel zorg besteed aan de vormgeving. Bovendien staan jullie open voor andere culturen, en lezen jullie goed Engels. Dat komt allemaal ten goede aan de kwaliteit van de boeken. In de VS of in Frankrijk staan ze veel minder open voor verandering of buitenlandse invloeden. Wat dat betreft is de Nederlandse markt ideaal om een nieuw boek uit te brengen. Als ik een boek zou maken, zou ik het in Nederland in de winkel leggen.”

Kookboeken werden nooit eerder zo goed verkocht. Ze zijn volgens de CPNB dit jaar goed voor een omzet van 20 miljoen euro, 7 procent van de hele boekenmarkt. Hoe verklaart u dat?

„Het is technisch makkelijker geworden om een kookboek te maken, waardoor er meer verschijnen. Bovendien vinden mensen het fijn om recepten op papier te lezen. Onderzoek toont aan dat slechts 3 procent van het totale aantal kookboeken online (bijvoorbeeld als e-book) wordt gelezen. Een goed kookboek heeft een hart, net als bij een roman kun je geraakt worden, omdat je dezelfde waarden deelt met de auteur, of omdat je de stijl van het boek waardeert. Het is niet voor niets dat mensen vaak reppen over eten van hun moeder of grootmoeder; die recepten spreken de emotie aan.”

De meeste mensen koken maar een paar recepten uit een boek. Waarom kopen en lezen mensen dan zoveel kookboeken?

„Mensen kopen of geven kookboeken niet omdat ze verwachten dat eruit gekookt wordt, maar als een soort waardering voor de kookvaardigheden van de ander. In de VS is weleens aangetoond dat 80 procent van de kookboeken in bed wordt gelezen. Zoals je een roman of een reisgids leest. Eten is een belangrijk onderdeel van cultuur en tradities, die kunnen worden overgedragen door kookboeken. Je kunt een cultuur, land of mensen leren kennen door te lezen hoe en wat ze eten.”

Dit zijn de boeken die NRC selecteerde:

Trendsettend Eating Apart Together

0911CUL_eating_2

Vaak volgen kookboeken trends afkomstig uit hippe restaurants of uit het buitenland. Nog vaker volgen ze andere kookboeken. Ik heb twee boeken over eten roken, twee over zuur eten, twee ontbijtboeken en drie Scandinavische kookboeken in de kast staan. Het uitgangspunt van Eating Apart Together is, in tegenstelling tot wat de auteurs beweren, ook al eens gekozen. Toch hoop ik dat het boek een trend in gang zet: tegelijkertijd koken voor vegetariërs en vleeseters. Toegegeven, de recepten zijn erg simpel (vervang het vlees door niet-vlees), maar als pionier kun je niet alles goed doen. Laat het een aanmoediging zijn om meer van dit soort boeken te maken.

Eating Apart Together, Niki Jongman en Tessel Peijnenburg, Orlando, 19,95 euro

Origineel dieet Echte Mannen Dieet, deel 2

0911CUL_echteMannen_1

Bij dieetboeken is identificatie met de auteur belangrijk, je moet als lezer het gevoel krijgen dat jij hetzelfde kunt bereiken. Juist daar ligt vaak het probleem. Bijna zonder uitzondering staat er een knap en slank persoon op de kaft. Dat is natuurlijk het resultaat van een succesvol dieet, maar lastig om je mee te identificeren. De uit Engeland afkomstige Hairy Bikers hebben dat begrepen. Echt dun – of knap – zijn ze nog steeds niet, maar ze zijn wel veel afgevallen (20 kilo) en gezonder gaan leven door hun ‘Echte Mannen Dieet’. Hun dieet bestaat uit gewoon ‘manneneten’, zoals döner kebab, cordon bleu of boeuf stroganoff, maar dan met een maximum van 1.500 calorieën per dag. Knap, leuk (ook voor vrouwen) én geloofwaardig, zo blijkt ook wel uit het aantal van 2 miljoen verkochte boeken in Engeland.

Echte Mannen Dieet 2, Dave Myers en Si King, Kosmos 17,50 euro

Koffietafelboek Rijksmuseum Kookboek

Een mooier en completer overzicht van de Nederlandse keuken is er afgelopen jaar niet uitgekomen. Vijftig typisch Hollandse ingrediënten krijgen een klassieke én moderne behandeling en worden geïllustreerd met werken uit het Rijksmuseum. Ik heb echter zelden zo’n kwetsbare kaft gezien en ook de pagina’s binnenin zijn heel dun. Lekker in bladeren dus en uit de buurt houden van spetterende pannen en kokend water. Daar is dit boek echt te mooi voor.

Rijksmuseum Kookboek, Jonah Freud, De Kookboekhandel, 45 euro

Wat van ver komt Peru

peru

Weinig keukens hebben de laatste jaren zoveel invloed gehad op wat u kookt dan de Peruaanse. Zomaar wat bekende ingrediënten en gerechten: quinoa, zoete aardappel, ceviche (rauwe vis). Dit jaar was er een golf van Peruaanse kookboeken. Zeker drie daarvan (Peru, Ceviche en Lima) zijn uitstekend, maar als u er één wilt kopen, denk dan vooral aan Peru van Gastón Acurio. Hij is de godfather van de Peruaanse gastronomie. Zijn boek bevat bijvoorbeeld een hoofdstuk met talloze variaties voor ceviche. Het is misschien niet het meest toegankelijke kookboek, maar met meer dan vijfhonderd recepten zonder opsmuk is dit boek de compleetste kennismaking met Peru.

Peru, Gastón Acurio, Karakter 39,95 euro

Lekker fout Guilty Pleasures

guolty

Dit is het enige boek dat de moeite van het vermelden waard is, maar in NRC niet is besproken. Waarom weet ik eigenlijk niet meer, misschien wilde ik het wel voor mezelf houden. Het is een van mijn favorieten, omdat het schaamteloos ongezond is in een tijd dat alles puur en gezond moet zijn. En er staan bovenal hele lekkere recepten in. Van buikspek tot garnalen in knoflook tot garlic bread, je krijgt automatisch zin om te zondigen. Kers op de taart is ‘arretje nof’, een chocoladetaart die ik vroeger altijd bij mijn oma kreeg en in dit boek het meest ‘guilty’ recept van allemaal wordt genoemd.

Guilty Pleasures, Sabine Koning, Nieuw-Amsterdam, 21,99 euro

Nostalgie Familierecepten

Kookboeken moeten tegenwoordig meer zijn dan alleen een verzameling recepten. Er zit ook een art director in de jury die het kookboek van het jaar verkiest. Dat het ook zonder gave opmaak en foto’s kan, laat Felix Wilbrink zien. Zijn boek, gebaseerd op zijn kookrubriek in De Telegraaf, leest heerlijk weg, waardoor je het ontbreken van beeld geen moment mist. Het past prima bij de klassieke Nederlandse recepten, zoals hete bliksem, pannenkoek en kalfsragout.

Familierecepten, Felix Wilbrink, Bertram + De Leeuw, 18,95 euro

Om van te leren Bonen!

bonen

Niet lang geleden waren bonen van die dingen die je gebruikte in de chili con carne, of bij een stevig Engels ontbijt. Inmiddels zijn bonen zulk veelzijdig superfood dat je voor elk recept een andere soort kunt gebruiken. Dat we dat nu weten, hebben we te danken aan een aantal recent verschenen, goed doortimmerde en toegankelijke boeken. Het afgelopen jaar was het beste voorbeeld daarvan Bonen! – een geweldige introductie in de wondere wereld van de peulvrucht.

Bonen!, Joke Boon, Carrera, 29,99 euro

Gelukkig vertaald Karamel

karamel

Karamel is een boek dat in eerste instantie je aandacht trekt vanwege bijzondere uiterlijke kenmerken: groot formaat, donkere lay-out, schitterend gestileerde foto’s met veel zwart. Toch ben ik vooral blij met de uit het Frans vertaalde tekst. In dit boek wordt pas echt duidelijk wat voor secuur werk koken met suiker eigenlijk is. En wat voor prachtige gerechten je kunt maken als je dat onder de knie hebt.

Karamel, Christophe Adam, Veltman, 39,99 euro

Zonder vlees Bart’s Fish Tales

krab

Je kunt denken: flauw, om een visboek te kiezen voor deze categorie. Waarom geen vegetarisch boek? Maar ik ben geen vegetarisch kookboek tegengekomen dat meer dan dit boek maakte dat ik echt zin kreeg om te koken, en dat is toch wat vegetarische boeken moeten doen om vleeseters over de streep te trekken. Bart van Olphens boodschap – dat we meer duurzame vis (vanuit culinair oogpunt geen vlees) moeten eten – wordt ondersteund met zijn enthousiaste teksten, foto’s om van te watertanden en talloze recepten die in een handomdraai zijn gemaakt.

Bart’s Fish Tales, Bart van Olphen, Carrera, 29,99 euro

13 in een dozijn Super Food voor familie en vrienden

foodie

De schappen puilen uit met kookboeken die meeliften op de bekendheid van de auteur. De bekendste is misschien wel Jamie Oliver. Er was een tijd dat hij voorop liep in de promotie van gezonde voeding. Tegenwoordig is hij vooral bezig met zijn imperium – overal kun je zijn kookprullaria kopen. In de keuken hobbelen Oliver en zijn team hopeloos achter de trends aan. Maakte zijn boek Jamie’s Super Food voor elke dag superfood definitief mainstream, zijn nieuwste boek voegt niets toe aan die trend. Makkelijk en toegankelijk, maar vooral bedoeld om geld mee te verdienen.

Super food voor familie en vrienden, Jamie Oliver, Kosmos 29,99 euro