Sinterklaasjournaal komt belofte na met ‘toeristenpieten’

Zwarte Piet

Pieten van allerlei kleur, vanaf woensdagavond in het Sinterklaasjournaal. De makers willen niet voorop lopen in het Piet-debat.

Mondriaanpieten, witte pieten, roetpieten; het Sinterklaasjournaal, dat woensdagavond weer begint, komt zijn belofte na en brengt een breed scala aan alternatieven voor Zwarte Piet. In het kinderprogramma worden de traditionele zwarte pieten geassisteerd door nieuwe ‘toeristenpieten’ van diverse pluimage. De Vlogpiet maakt ondertussen korte filmpjes en zorgt zo dat er online ook wat te beleven valt.

Dat zegt althans Leon van der Zanden, die zelf de Vlogpiet speelt. Andere, anonieme bronnen bevestigen alleen dat er andersgekleurde pieten in het NTR-programma zullen optreden: „De kleur van piet is wel onderdeel van het verhaal.” Vrijwel niemand wil praten. Wat er precies gaat gebeuren, wordt met de groots mogelijke geheimzinnigheid omkleed.

Over de kleur van de pieten in het populaire kinderprogramma winden volwassenen zich nogal op. Is Zwarte Piet een mooie Nederlandse traditie die we moeten verdedigen, of een racistische karikatuur die we moeten afschaffen? Daarover wordt al zo’n vijf jaar hevig gestreden.

Het Sinterklaasjournaal is het middelpunt van die strijd omdat het tv-programma beeldbepalend is voor het Sinterklaasfeest, mede omdat het de nationale intocht uitzendt. De laatste jaren waren er steeds meer protesten en onrust bij de intocht. Dit jaar hebben voor- en tegenstanders van Zwarte Piet al aangekondigd te zullen protesteren bij de intocht in Maassluis, onder hen de extreem-rechtse Nederlandse Volksunie.

En het was dit jaar al zo spannend voor de programmamakers. Twee jaar geleden nam het journaal een grote stap door roetveegpieten te introduceren: pieten met slechts een paar roetvegen. Maar editie 2015 beschouwden de anti-piet-activisten als een terugval: de sprekende rollen waren vrijwel alleen voor de zwarte pieten. De roetpieten deden slechts wat figuratie.

Niet leidend, maar volgend

Binnen het Sinterklaasjournaal zorgde dit voor onrust. Presentatrice Dieuwertje Blok zei in een interview in Trouw, november 2015, dat wat haar betreft ‘die rare blackface’ mocht verdwijnen. Eindredacteur Ajé Boschhuizen reageerde in een interview in het AD in december. Hij zei dat hij tegen afschaffing van Zwarte Piet in zijn journaal is, zolang 80 procent van de bevolking dat ook is.

Want hoewel de rest van Nederland het Sinterklaasjournaal leidend vindt in deze kwestie, zelf vindt de leiding dat het journaal juist volgend moet zijn. Jan Riem, een van de scenarioschrijvers: „Men wil graag dat het Sinterklaasjournaal voorschrijft hoe het moet. Maar ik zou dat bizar vinden. De mensen in de Randstad moeten niet gaan bepalen hoe je een volksfeest moet vieren.”

Men wil graag dat het Sinterklaasjournaal voorschrijft hoe het moet. Maar ik zou dat bizar vinden

Volgens Riem speelt hierbij een rol dat het programma pretendeert een ‘journaal’ te zijn. „Als je een duidelijk fictief verhaal vertelt, dan kun je veel losser zijn in wat je bedenkt. Ik heb op een andere zender wel eens Sinterklaas met een vriendin gezien. Het Sinterklaasjournaal is niet echt, maar wordt toch als echt ervaren.”

In mei trokken drie ontevreden acteurs hun conclusie. Erik van Muiswinkel (Hoofdpiet) en Dolores Leeuwin (verslaggever) vonden dat de veranderingen te langzaam gingen. Jochem Myjer (Pietje Paniek) vond dat de sfeer te grimmig was geworden – door de beveiliging en de angst voor een aanslag tijdens de intocht.

De drie dissidenten kregen eind mei openlijke steun van ruim honderd acteurs, schrijvers en tv-makers die in een open brief de NTR opriepen om Zwarte Piet aan te passen. In een reactie zei de NTR toen: „Dat Zwarte Piet verandert, is evident en vanzelfsprekend. Het gaat alleen nog maar over de manier waarop, en vooral over de snelheid van die verandering. Voor de een kan het niet snel genoeg, voor de ander moet het Sinterklaasjournaal niet voorop willen lopen. Daarin moeten wij onze weg zien te vinden.”

Foto NTR

Sinterklaasjournaal 2015: ook roetpieten, maar zwart overheerst. Foto NTR

Volgens de Volkskrant waren er verschillende mensen die alsnog wilden opstappen als het Sinterklaasjournaal niet zou veranderen. Maar in juni kregen zij de eerste schetsen van de nieuwe reeks te lezen, die de twijfelaars alsnog tot tevredenheid stemde. Iedereen bleef. Van half september tot half oktober waren de opnames in Zeist en Maassluis. Bob Fosko (Pietje Precies) zei in de Volkskrant: „Deze keer neemt het Sinterklaasjournaal de handschoen op. Wat wij gaan doen, gaat best ver.”

De opnames waren net afgerond, toen de NTR links werd ingehaald door RTL. De commerciële omroep deed in één keer Zwarte Piet in de ban voor alle programma’s. Aan de door de NTR gepropageerde lijn van geleidelijkheid had de concurrent geen boodschap.

Vlogpiet Van der Zanden is op eigen verzoek zwart geschminkt: „Ik ben zelf behoorlijk vóór Zwarte Piet, dus ik heb gevraagd om een lekkere dikke zwarte-pietenrol.” Hij vindt dat het programma zich op kinderen moet blijven richten: „Kinderen maakt het niets uit. Als ze piet nou zouden naroepen: ‘Slaafje! Slaafje!’, dan zouden we iets moeten veranderen. Maar nu? We hoeven geen demonstranten te overtuigen, we moeten kinderen overtuigen, met een goed verhaal.”