OM dreigt met dwangsom van een ton voor filmmakers

Het Openbaar Ministerie wil met een dwangsom van 100.000 euro voorkomen dat twee programmamakers hun film over een drievoudige moordzaak in Drenthe uitzenden

Vrouwe Justitia. Lex van Lieshout / ANP

Met een dwangsom van 100.000 euro wil het Openbaar Ministerie afdwingen dat documentairemakers Meral Uslu en Maria Mok hun film over een drievoudige moordzaak in Drenthe uitzenden. Dat bleek deze dinsdag tijdens een kort geding dat de Staat heeft aangespannen tegen de makers.

Het OM werkte aanvankelijk aan de film mee. Hoofdofficier Jan Eland in Groningen tekende op 8 december 2014 een mediacontract waarin de twee toestemming kregen achter de schermen te filmen. De nabestaanden werden vooraf geïnformeerd. Hoewel die van het slachtoffer Berend Smit positief tegenover de film staan, maakten de zoon en dochter van het echtpaar Veenendaal direct bezwaar. Waarom het OM toch met Mok en Uslu in zee ging? Landsadvocaat Willem Heemskerk op de zitting: „Onze hoop en verwachting was lange tijd dat zij hun bezwaren zouden laten varen.”

Daarin heeft het OM zich vergist. Onder druk van beide nabestaanden zegt het OM op 28 september 2015 de medewerking aan de film op. De eis: alle bij het OM gedraaide beelden moeten uit de film worden geschrapt en ook worden vernietigd.

Het OM beroept zich daarvoor op artikel 4.3 uit het mediacontract. Daarin staat dat „de producent beeld-en geluidsopnamen niet zal gebruiken” wanneer het OM dat „uit oogpunt van privacy en slachtofferbescherming noodzakelijk vindt.”

Film niet gezien

De rechter vroeg de landsadvocaat op de zitting waarom het noodzakelijk is om alle twaalf minuten bij het OM gedraaide beeld te verwijderen, in plaats van alleen belastende fragmenten. „Om wat voor beelden gaat het nou”, vroeg de rechter. Ondanks meerdere voorstellen van de makers heeft geen van de partijen de zestig minuten film nog gezien.

Hij maakte de vergelijking met een verjaardagspartij. „Jij wilt beelden komen schieten. Prima. Maar ik bepaal welke beelden je mag publiceren.”

De landsadvocaat vindt dat bepaling 4.3 in het contract het OM „altijd de vrije hand” geeft om te schrappen. Om zo elke discussie met de betrokken partijen uit de weg te gaan. „Anders sta je straks met alle media in de rechtszaal.” Hij maakte de vergelijking met een verjaardagspartij. „Jij wilt beelden komen schieten. Prima. Maar ik bepaal welke beelden je mag publiceren.” Het OM is op geen enkele manier verplicht om derden toegang te geven te komen filmen achter de schermen, zei hij. „Wij hebben gezegd: op deze voorwaarden en anders niet.”

Landsadvocaat Heemskerk: „De bedoeling was de verschillende kanten van deze strafzaak aan bod te laten komen, niet het creëren van een onoverbrugbaar conflict met de nabestaanden.”

‘Schandalig’

De beide advocaten van Mok en Uslu brengen het grondrecht van vrije meningsuiting daartegen in. De staat heeft niet het recht zomaar te censureren. Zij vragen zich af: wiens privacy wordt hier eigenlijk geschonden? „De nabestaanden komen niet voor in de film, maar zoeken wel de publiciteit op als dat hen uitkomt”, zei advocaat Benno Friedberg over het optreden van dochter Marian Veenendaal in een uitzending van Pauw. Bovendien is onduidelijk waarom de belangen van zoon en dochter Veenendaal zwaarder wegen, dan die van de nabestaanden Smit.

Friedberg maakte zich „kwaad” over de hoogte van de dwangsom van het OM. Friedberg: „Schandalig. Uitgangspunt was altijd dat de verschillende partijen elkaar met groot respect bejegend hebben. Honderdduizend euro is een zware bestraffing.”

De landsadvocaat baseerde de hoogte van de dwangsom op een eerdere ervaring. Ondanks een verbod van de rechter zond Peter R. de Vries in 2010 heimelijk gemaakte beelden van seriemoordenaar Koos H. toch uit, omdat „de dwangsom te laag bleek te zijn”. De landsadvocaat: „We willen voorkomen dat die prikkel er nu weer is.”

Uitspraak volgt over twee weken.