Vertrek Monasch uit PvdA geeft oppositie meer invloed

Lijsttrekkersverkiezing

Alleen Diederik Samsom en Lodewijk Asscher gaan meedoen aan de leiderschapsstrijd bij de PvdA. De kritische Jacques Monasch trekt zich terug en stapt uit de partij. Mogelijk stemt hij dinsdag al tegen het kabinet.

Jacques Monasch maakt tijdens een persbijeenkomst in Amsterdam bekend dat hij per direct uit de PvdA-fractie in de Tweede Kamer stapt. Het partijbestuur van de PvdA had eerder besloten de kandidatuur voor het lijsttrekkerschap van Monasch niet te accepteren. Foto ANP.

Een belletje naar partijleider Diederik Samsom kon er niet meer af bij Jacques Monasch. Partijvoorzitter Hans Spekman kreeg nog net wel een sms’je. Volgens Monasch verstuurde hij dat maandagmiddag vóór de persconferentie waarin hij bekend maakte dat hij vertrekt bij de PvdA. Spekman zegt dat hij het pas erna ontving.

Hoe dan ook: ze zijn uit elkaar. Monasch doet niet meer mee aan de lijsttrekkersverkiezingen bij de PvdA. Hij stapt uit de landelijke fractie en zegt zijn lidmaatschap van de partij op. Monasch blijft wel in de Tweede Kamer. Daardoor heeft de coalitie nog maar 75 van de 150 zetels over. De VVD en de PvdA zijn hun automatische meerderheid kwijt.

Monasch overweegt een eigen partij

Bij de PvdA zagen ze deze stap van Monasch wel zo’n beetje aankomen. „Hij kondigde bij zijn kandidatuur al aan dat hij een heel andere kant op wil met de PvdA”, zei fractievoorzitter Diederik Samsom in reactie op het nieuws.

Belangrijkste reden voor Monasch om de partij gedag te zeggen – hij was langer dan 35 jaar lid – is dat de PvdA „zich niet aan de afspraken met de kiezer houdt”, zei hij maandag.

Hij vindt bijvoorbeeld dat de PvdA-fractie tegen het samenwerkingsverdrag tussen de Europese Unie en Oekraïne, of een aanpassing daarvan, moet stemmen. De fractie had dit voorjaar immers toegezegd de uitslag van het referendum te respecteren: „De politiek moet leren een stap terug te doen als de kiezer heeft gesproken.” Hij stemt dinsdagavond in het debat hierover vóór een motie van wantrouwen tegen het kabinet, als een oppositiepartij die indient.

Intussen zijn er aanwijzingen dat Monasch liever zijn eigen beweging begint. Hij zei dat hij zich „minimaal twee weken” gaat beraden, met „vrienden, familie en adviseurs”. Al sinds Monasch zich aanmeldde als kandidaat-lijsttrekker, zocht hij het conflict met de partijtop.

Zo wilde hij als lijsttrekker nog invloed hebben op het verkiezingsprogramma. Die gaf de partij hem niet, omdat het congres altijd het laatste woord heeft. Alle PvdA’ers uit de fractie hadden wel de kans gekregen om mee te lezen met het verkiezingsprogramma. En als ze dat wilden, mochten ze ook stukken tekst aanleveren. Maar daar maakte Monasch geen gebruik van, zeggen ze in de partij.

Het lijsttrekkersreferendum zelf verloopt niet open genoeg naar Monasch’ zin. Hij zei dat de partijtop „had beloofd” dat ook niet-leden kunnen stemmen. De partij kwam met het idee van ‘flitsleden’: versneld stemrecht voor wie zich tijdens de verkiezing als lid aanmeldt. Dat ging Monasch niet ver genoeg. Al had Hans Spekman dit feitelijk niet belóófd, zegt zijn woordvoerder. Hij had de opdracht van het partijcongres gekregen om er een bredere verkiezing van te maken.

Lastig tegen op te boksen

Voor de PvdA is het ongelukkig dat Monasch zich terugtrekt. Zijn verhaal, dat hij stopt omdat de PvdA niet naar de kiezer luistert, is een beeld waar lastig tegenop te boksen valt. Al helemaal met procedurele tegenargumenten. En gevolg is ook nog eens dat fractievoorzitter Samsom en vicepremier Asscher straks drie avonden lang met z’n tweetjes op een podium staan. Het kritische geluid van Monasch had die debatten in elk geval dynamischer gemaakt.

Voor het kabinet is het verliezen van de meerderheid onhandig en vervelend, met nog vier maanden tot verkiezingen. Al zeggen ze in de coalitie weinig problemen te verwachten. VVD en PvdA waren al gewend om steun bij andere partijen te zoeken, omdat ze in de senaat te weinig zetels hebben voor een meerderheid.

De oppositiepartijen gaan hoe dan ook gaatjes zoeken om het de coalitie moeilijk te maken. Zo moeten alle begrotingen nog door beide Kamers. De oppositie heeft nu een sterkere onderhandelingspositie, want hun zetels zijn weer een tikje harder nodig. En dat weten ze.