Nu zit Buma met probleem

Oekraïneverdrag

Het kabinetsplan om het Oekraïneakkoord alsnog te ratificeren, bezorgt het CDA hoofdpijn. ‘Mastodonten’ roeren zich weer.

CDA-leider Buma in april tijdens een debat over het Oekraïne-referendum in de Tweede Kamer. Foto ANP / Bart Maat

Sybrand Buma buigt niet. Of althans: voorlopig niet. „Het CDA zal afwachten hoe het kabinet in Brussel verder gaat”, schrijft de CDA-leider dit weekend in een brief aan partijleden, „maar met een ‘inlegvel’ bij het verdrag is het vertrouwen van de kiezer niet herwonnen.”

Dinsdagavond debatteert de Tweede Kamer over het kabinetsplan om het associatieverdrag met Oekraïne alsnog te ratificeren, ondanks een nee bij het referendum in april dit jaar. De regering wil steun vergaren bij de andere EU-lidstaten voor een juridisch bindende verklaring bij het akkoord, waarin tegemoetgekomen zou worden aan de bezwaren van de nee-stemmers. Op vijf punten zou het verdrag moeten worden verduidelijkt.

Met deze stap heeft premier Rutte met name één partij in het parlement hoofdpijn bezorgd: het CDA. Die partij stemde vóór het Oekraïneakkoord en is tegen referenda. Toch vinden Buma en zijn Tweede Kamerfractie dat de uitspraak van de kiezer gerespecteerd dient te worden: de Nederlandse goedkeuring moet worden ingetrokken. Anders voorziet hij een nog verdere implosie van het toch al armzalige vertrouwen van burgers in de politiek.

‘Mastodonten’ zijn solide pro-Europees

Alleen: er zijn heel wat CDA’ers die daar anders over denken. Een aantal ‘mastodonten’ vindt dat het CDA het verdrag gewoon moet steunen, als gouvernementele partij die altijd solide pro-Europees is geweest. Ze zijn ongelukkig dat Buma de wil van nee-stemmers wil volgen.

De oud-ministers van Buitenlandse Zaken Ben Bot en Jaap de Hoop Scheffer deden al publiekelijk een beroep op Buma. Ook de buitenlandcommissie van de partij is voor ratificatie. „Wij waren vóór het referendum voor het verdrag”, zegt voorzitter en partijprominent Léon Frissen, „en dat geldt nog steeds.” Komende zaterdag is er een partijcongres: grote kans, zeggen ingewijden, dat CDA’ers het associatieverdrag op de agenda krijgen. En wat gebeurt er dan?

Misschien wel het meest problematisch voor Buma: de Eerste Kamerfractie van het CDA neigt óók in meerderheid naar een ja. En daar heeft premier Rutte nu behendig gebruik van gemaakt. Het CDA kan in de senaat doorslaggevend zijn voor het ‘goedkeuren met een bijsluiter’-plan. Vanuit het kabinet werd contact gezocht met verschillende CDA-senatoren en daarna concludeerde Rutte: het moet lukken.

Over welke zaken in het verdrag wil het kabinet een aanvulling?

Graphic NRC

Graphic NRC

Buma staat nu voor een dillemma. Óf hij blijft tegen en riskeert daarmee het beeld van een verdeeld CDA, plus onbegrip bij de christen-democratische zusterpartijen in Europa. Óf hij stemt straks alsnog in en bevestigt zijn eigen doembeeld van de politiek die democratische uitspraken negeert – vier maanden voor verkiezingen. Actiegroep GeenPeil staat al klaar om „de verraders van de democratie” te ontmaskeren.

Oplossing ‘haalbaar’, denkt premier

Voorlopig lijkt tijd de beste vriend van het CDA. Premier Rutte moet eerst met de Europese partners en Oekraïne gaan praten. Dat gebeurt tijdens de top van Europese regeringsleiders op 15 en 16 december in Brussel. Uit de oriënterende gesprekken die de afgelopen tijd zijn gevoerd, put Rutte vertrouwen dat hij de anderen zal weten te winnen voor een appendix. Een oplossing is „haalbaar”, zei de premier vorige week in de Eerste Kamer.

Zijn de andere ondertekenaars van het verdrag akkoord en is dit ook nog eens juridisch vastgespijkerd, dan zal het kabinet een ‘wetsvoorstel tot regeling van de inwerkingtreding’ bij het parlement indienen. Over zo’n voorstel zal eerst de Raad van State zich moeten buigen.

De kans is dus groot dat de Tweede en Eerste Kamer zich voor de verkiezingen van maart niet definitief zullen uitspreken het associatieakkoord. Dan wordt ‘Oekraïne’ onderdeel van de kabinetsformatie – en daar is alles vloeibaar.