Column

Een mensensmokkelaar die filosofie studeert

De Trek, een nieuwe reisserie met Afrika-correspondent Bram Vermeulen, begon met een boeiende aflevering over mensensmokkelaars.

Bram Vermeulen in de eerste aflevering van 'De Trek' (VPRO).

De karavaanstad Agadez in Niger is nog steeds een knooppunt van handel en transport, ook al hebben de kamelen grotendeels plaats gemaakt voor brommertjes, vrachtwagens en gloednieuwe terreinauto’s.

Voor het eerste deel van het documentaire vierluik De Trek (VPRO) ging Bram Vermeulen, Afrika-correspondent voor onder meer NRC, kijken in Agadez. Hij wilde wel eens weten hoe „de zondebokken van deze tijd, de mensensmokkelaars,” er nu eigenlijk uitzien, en kwam tot verrassende conclusies.

In de door David Kleijwegt geregisseerde en door Maarten Kramer erg fraai gefotografeerde aflevering ontmoeten we verschillende mensen die een lucratieve negotie hebben gemaakt van het verder helpen van landverhuizers naar Libië, en vandaar door naar Europa. Vroeger vervoerden „de kapiteins van de woestijn” goud, zout en slaven, nu wapens, drugs en migranten.

Tekst gaat verder onder de video

De interessantste is wellicht de jonge Aghali, die nog op school zit. Daar leert hij, zo leest Vermeulen van het schoolbord, over Descartes en Spinoza. Geen wonder dat ze naar Europa willen, zo concludeert hij.

Aghali zit daar dagelijks tussen acht en half twee in de schoolbanken. Dan slaapt hij een uurtje bij, liefst met een vriendin, die natuurlijk niet elke keer dezelfde is. En dan gaat hij aan de slag als transporteur. Vroeger reed hij zelf, maar dat doen nu anderen.

Als de bussen op vrijdag in Agadez arriveren, begint de slag om de klanten. Op maandag begint de reis, die waarschijnlijk gevaarlijker is dan die over de Middellandse Zee. Jongens op brommertjes rijden vooruit, om de politieposten tijdig van een bijdrage aan het pensioenfonds van de agenten te voorzien. De reizigers krijgen vooraf te horen hoe veel geld ze hier per persoon ongeveer aan kwijt zijn.

Omdat het toerisme in Agadez geen rol meer speelt, is de hele streek min of meer afhankelijk van deze inkomsten, ook al wordt het vuile werk voornamelijk verricht door leden van de Toeboe-stam, die na de dood van Gaddafi deze functie hebben overgenomen van de Toearegs.

De Trek geeft ook een impressie van wat Europa zoal onderneemt om de toevoer van migranten bij de wortel aan te pakken. Er wordt geld geïnvesteerd in de bouw van grote complexen, waar politie en grensbewaking kunnen leren hoe je illegale grensoverschrijding voorkomt. Maar waarom zouden ze dat willen, als het heffen van tol veel lucratiever is?

De ploeg filmt de aankomst van Europese officials in Agadez. Maar ze willen niet in beeld en zeker al niet met de pers praten, want de materie ligt gevoelig. Uit de overige beelden blijkt hoe kansloos die poging moet zijn, ook al zou de EU miljarden meenemen.

Heel interessant, dit portret van les passeurs, die duivelse mensensmokkelaars. We zien Aghali ook nog bij zijn vader eten, een oudere man met 21 kinderen. Die drukt deze zoon op het hart om vooral geen alcohol te drinken. Want de verleidingen zijn groot, in het weekend in de disco’s van Agadez, waar ook al werd gefilmd.

Ik ben razend benieuwd naar de volgende afleveringen, in Zuid-Afrika, Nigeria en Senegal.