Column

Mensen die Trump fascisme verwijten

tomjanmeeus0

Is Trump de grondlegger van een Amerikaans fascisme? De vraag komt op in de VS, dus laten we eens kijken hoe dit kan. Zelf lijkt hij me eerder een nieuwe Silvio dan een fascist. Een zakenman die, zoals Silvio Berlusconi, zijn kennis van tv-logica aanwendt om een autoritaire politicus te presenteren. Hij kan wat niemand kan. (Het bunga bunga-aspect laat ik even achterwege.)

Maar in de VS heb je serieuze mensen die weten dat The Donald een nieuw fascisme initieert. De begaafde journalist Andrew Sullivan, conservatief en oud-hoofdredacteur van The New Republic, schreef vorige week in New York Magazine dat Trumps persoonlijkheid – zijn narcisme, dominantie, intolerantie, xenofobie – past in de fascistische traditie. De afgrond is nabij, denkt hij.

PVV-aanhangers wil ik wijzen op vele stukken die conservatief en islamcriticus Daniel Pipes hierover schreef. Pipes kwam in 2009 in het nieuws omdat hij in de VS honderdduizend dollar voor de verdediging van Wilders ophaalde: zo onjuist vond hij Wilders’ vervolging wegens islamkritiek.

Evengoed vindt hij Trump een neo-fascist: een autocraat die de principes van het fascisme het bestel inloodst. Trump onderwerpt instituties (leger, Congres, media), vindt Pipes, en zijn presentatie is identiek aan die van Mussolini. De Amerikaanse democratie, schreef hij in The Philadelphia Inquirer, was nooit eerder zo in gevaar.

Het punt lijkt me alleen dat niets bij Trump wijst op georganiseerd geweld om opponenten te onderdrukken. Dus fascisme kun je er moeilijk van maken. Trump is grof en ruw en grenzeloos, maar de ellende is: in de campagne verlaagt dit jaar vrijwel iederéén zich tot de platste overdrijvingen en verdachtmakingen. Van weerskanten heten tegenstanders gevaarlijk, ongeschikt, corrupt, fascistisch, etc.

Nu is Amerika van belang voor de hele wereld, dus op zich hebben we hier terecht veel aandacht voor. Wel vraag ik me wel af (ja, ik zeg dit ook tegen mezelf) of we niet overdrijven. En vooral: of we de Amerikaanse democratie als ons voorbeeld moeten blijven behandelen.

Vreemd genoeg hebben we voor campagnes van onze oosterburen geen fractie van de belangstelling die we voor de VS opbrengen. Ook daar gaan zaken fout, ook Duitse leiders schaffen nicht alles. Wel hebben Duitsers écht verstand van fascismegevaar. En vooral: de kwaliteit van hun naoorlogse politici (Adenauer, Brandt, Schmidt, Kohl), de inhoudelijkheid van hun debat en hun politieke cultuur is superieur aan de Amerikaanse.

Dus meer Duitse democratie in onze media, en minder Amerikaanse – ik zou het een verademing vinden.