‘Marokko moet democratischer worden’

Demonstraties in Marokko De dood van een visverkoper en de zaak van twee zoenende meisjes komen het land slecht uit, met de klimaattop in Marrakech

Foto’s Abdeljalil Bounhar/AFP, Fadel Senna/AFP.

Vlak voor de schemering in Rabat op zondagavond intreedt, verzamelen een paar duizend demonstranten zich voor het parlementsgebouw. Bewapende troepen kijken zwijgzaam toe. Een schreeuwende menigte, zwaaiend met Berberse vlaggen, eist gerechtigheid. De dood van vishandelaar Mouhcine Fikri leidt na anderhalve week nog altijd tot onrust. „We kunnen dit als gewone mensen niet over onze kant laten gaan”, zegt demonstrant Ibrahim Ouhmadi in het centrum van de hoofdstad. „Ons land moet zich verder democratiseren.”

Marokko had zich het begin van de internationale klimaattop maandag in Marrakech in een andere ambiance voorgesteld. Het had zich met de komst van veel media willen presenteren als een modern moslimland met een hoopvolle toekomst.

De Marokkaanse koning Mohamed VI kijkt liever naar Europa dan dat hij zich richt op zijn achterland, maar de dood van een vishandelaar, die op vrijdag 28 oktober in Al Hoceima in een vuilniswagen samen met zijn illegale partij zwaardvis werd vermalen, zorgde dat de borrelende onvrede massaal naar buiten kwam. De woede richt zich vooral tegen het systeem waarbij corrupte beambten het leven van de gewone man onmogelijk maken. De rol van koning zelf blijft grotendeels buiten schot, al wordt hem wel verweten dat hij minder hervormingsgezind is dan was verwacht bij zijn aantreden in 1999.

Foto Koen Greven

Foto Koen Greven

Elf verdachten aangehouden

De koning kondigde direct een diepgravend onderzoek aan. Al snel werden elf verdachten aangehouden. De aanklachten lopen uiteen van het vervalsen van documenten tot dood door schuld. Daarmee was de kou in Al Hoceima nog niet uit de lucht. In deze regio zit de onvrede tegen het regime dieper dan in andere delen van Marokko. De Riffijnen werden veertig jaar lang genegeerd door voormalig koning Hassan II, die hen strafte voor hun streven naar onafhankelijkheid.

De huidige koning heeft geprobeerd de verhoudingen met de Riffijnen te verbeteren. Dat lukte ten dele. Een aardbeving in 2004 waarbij zeshonderd doden vielen wierp het gebied terug. En in Al Hoceima zijn ze niet vergeten dat er tijdens protesten op 20 februari 2011 vijf jongeren onder nooit opgehelderde omstandigheden de dood vonden.

Door de dood van de vishandelaar kwam in Al Hoceima niet alleen de woede tegen de makhzen (het corrupte stelsel van vriendendiensten binnen de overheid) naar boven, maar werd er ook herinnerd aan oude sentimenten. Tijdens de marsen wapperden rode Riffijnse en Spaanse vlaggen in de lucht. In tegenstelling tot de ‘Arabische Lente’ van vijf jaar geleden verliepen de protesten vreedzaam. Afgelopen vrijdag werd een indrukwekkende mars van tienduizenden Riffijnen met brandende kaarsen gehouden.

Foto Koen Greven

Foto Koen Greven

De protesten bleven niet beperkt tot het noordelijke Rifgebied. Ook in grote steden als Rabat en Casablanca stroomden de straten vol. Daarmee kreeg het verzet tegen onrecht en corruptie een nationale dimensie. Zondagmiddag liep er opnieuw een menigte door Rabat en waren er op andere plekken kleine bijeenkomsten.

In internationale media werd naar een vergelijking gezocht met de zelfverbranding van de Tunesische straatverkoper Mohammed Bouazizi in 2011, die tot de val van president Zine al-Abidine Ben Ali leidde. Maar van een revolutionaire sfeer in Marokko is geen sprake.

Het neemt niet weg dat de sociale onrust op een ongunstig moment komt, juist nu Marokko zich als organisator van de klimaattop in Marrakech ( tot 18 november) van zijn beste kant wil presenteren .

Lees ook Volkswoede, maar lang geen revolutie, vier vragen over de betogingen in Marokko

Afgelopen vrijdag dreigde een nieuwe golf van negatieve publiciteit toen een zaak tegen twee minderjarige meisjes, die met elkaar hadden gekust op een dakterras in Marrakech, op de rol stond. Daarvoor kunnen ze drie jaar krijgen. Op het laatste moment werd het proces verdaagd tot 25 november, een week na de top. Advocaat Youssef Chehbi noemt het vastzetten van de meisjes „absurd, onwaardig en grotesk”. Zowel het familielid dat de meisjes aangaf als de politieagent die hen arresteerde is volgens hem „imbeciel”. „Ik hoop dat de politie een volgende keer duidelijk maakt dat het geen enkele zin heeft zoiets aan te geven”, stelt de advocaat via Whatsapp.

Marokko behoort tot de 75 landen in de wereld waar relaties tussen personen van hetzelfde geslacht strafbaar zijn. In 2015 werden twee mannen gestraft omdat ze in het openbaar hadden gezoend. Daarmee staat de zaak van de zoenende meisjes evenmin als die van de dood van de vishandelaar op zich. De protesterende Marokkanen zijn niet geïnteresseerd in de top van Marrakech, ze hopen vooral dat het leefklimaat in hun eigen land verbetert.