Virtueel zwemmen met dolfijnen is meer dan een spelletje

Virtual reality is niet alleen om te spelen, bleek op een congres dit weekend. Het helpt bij fobieën en je kunt op schoolreis naar de maan.

De VR-film van The Dolphin Swim Club helpt wereldwijd psychiatrische patiënten te ontspannen. Foto: The Dolphin Swim Club

Er kan veel veranderen in een jaar. Op de eerste editie van het Amsterdamse congres Dutch VR Days, vorig jaar, ging het vooral over de potentie van virtual en augmented reality. Bedrijven experimenteerden toen vooral met de techniek, die kijkers in virtuele werelden onderdompelt (VR) of een virtuele laag over de werkelijkheid legt (AR). Veel VR-brillen moesten nog op de markt komen.

Nu heeft Pokémon Go met AR de wereld veroverd, zijn VR-films te kijken via YouTube en liggen geavanceerde VR-brillen in de winkel. Consumenten maakten dit jaar voor het eerst kennis met de techniek.

Maar dat was niet de enige trend die de tweede editie van het congres, omgedoopt tot VR Days Europe, dit weekend liet zien. De echte verrassing kwam uit sectoren die minder vaak de media halen met VR: de zorg, het onderwijs, de bouw. Ook daar is virtual reality nu echt doorgebroken.

Graphic Statista

Volgens Goldman Sachs wordt de markt voor ‘serieuze’ VR-toepassingen, zoals in de zorg of defensie, bijna even groot als VR in entertainment. Graphic Statista 

In het ziekenhuis

Virtual reality wordt in het ziekenhuis steeds vaker gebruikt als pijnstiller. Rustgevende filmpjes verminderen chronische en acute pijn, blijkt uit verschillende studies. Dat komt volgens onderzoekers doordat virtuele werelden patiënten afleiding bieden en helpen te ontspannen.

In de operatiekamer helpt VR chirurgen bij de voorbereiding op complexe operaties. Zo konden hartchirurgen uit Miami eind 2015 een baby opereren dankzij een spotgoedkope VR-bril van Google. In de aanloop naar de operatie bestudeerden de artsen een 3D-scan van het hartje in VR. Dit geeft een beter beeld van de operatie, waar millimeters het verschil maken, dan een reguliere scan op een plat computerscherm. „Het heeft het verschil gemaakt tussen leven en dood”, aldus hartchirurg Anthony Rossi in een toelichtend filmpje.

De techniek wordt binnenkort ook in Nederlandse operatiekamers toegepast. Arts-onderzoeker Lars Brouwers van het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg onderzoekt de mogelijkheden voor 3D-printing en Virtual Reality bij heupkom- en bekkenchirurgie. “De breuklijnen bij die operaties zijn zo klein dat ze heel moeilijk op röntgenfoto’s te zien zijn. Ook op ct-scans zijn ze moeilijk te beoordelen omdat elke breuklijn op een andere foto staat. Een 3D-print van de heupkom en het bekken geeft de chirurg een perfecte replica van het te opereren gebied. Nadeel is dat 3D-printen heel traag gaat: het duurt zo’n 20 uur om zo’n replica te maken. In acute gevallen gaan we daarom VR gebruiken, zodat je binnen dertig minuten inzicht hebt in de breuk.”

In de geestelijke gezondheidszorg

Virtual reality kan helpen bij de behandeling van fobieën en psychische stoornissen. Psychologen gebruiken de techniek om angstige situaties te simuleren, van hoogtevrees tot arachnofobie (spinnenvrees). Patiënten oefenen in virtuele werelden zonder met de echte realiteit te worden geconfronteerd. Zo krijgen mensen met straatvrees beelden te zien van een drukke winkelstraat: zij kunnen stap voor stap leren omgaan met de situatie. In de VS worden Irak-veteranen met posttraumatische stress behandeld door hen in virtuele werelden met hun angst te confronteren.

„Je hebt geen fantastische graphics nodig om de juiste emotionele en psychische reactie te krijgen”, aldus Wim Veling van de Rijksuniversiteit Groningen tijdens het congres. Hij bouwde onder meer een virtueel café waarin mensen met paranoia hun angsten onder ogen kunnen komen. Zodra zij de virtuele kroeg binnenstappen, kijkt iedereen ze boos aan.

In het klaslokaal

In Nederland hebben de eerste basisscholen virtual reality uitgeprobeerd in de klas. Met Googles VR-project Expeditions kunnen leerlingen virtueel naar plekken die te ver en te duur zijn voor een schoolreisje. De zeven wereldwonderen, de Amazone, het Groot Barrièrerif, het heelal. De hele klas kan erheen – virtueel. Volgens Google onthouden leerlingen de ervaringen beter dan een reguliere les.

Ook op universiteiten wordt VR nu regelmatig gebruikt. Een anatomieles wordt een stuk levendiger als studenten een orgaan in 3D voor zich zien.

In de bouw

Het Nederlandse bouwbedrijf BAM gebruikt VR sinds kort in bijna al zijn projecten. In een 3D-omgeving kunnen potentiële klanten een gebouw ‘beleven’ voordat het is gebouwd.

BAM’s visie op VR gaat echter verder dan marketing, zei topman Rob van Wingerden tijdens het congres. „In virtual reality kunnen we het hele bouwproces nabootsen.” BAM laat daartoe een drone een scan maken van de omgeving van een bouwproject. De scan wordt in een virtuele wereld geladen, waarna het hele project vorm krijgt. Alle partijen die bij de bouw betrokken zijn, van investeerders tot regelgevers, kunnen bij elke stap van het bouwproces meekijken.

De software is zo nauwkeurig dat een virtueel ontworpen gebouw deels elders kan worden gebouwd. De losse module schuift de bouwer op locatie in elkaar. BAM paste de methode onder meer toe bij de bouw van een huizenblok in Heerhugowaard. „In feite bouwen we het hele gebouw, voordat het gebouwd is”, aldus Van Wingerden. „Zo komen we voor minder verrassingen te staan tijdens de bouw. Dat scheelt tijd en geld.”