Tactische verzoening met Merkel

Analyse Partijcongres Duitse CSU

Bondskanselier Merkel was de grote afwezige op het CSU-congres. Zo bleef een confrontatie over het vluchtelingenbeleid uit.

Foto Christof Stache/AFP
Berlijn

De herstelwerkzaamheden zijn in volle gang, maar nog niet voltooid. De politieke schade die bondskanselier Merkel heeft opgelopen door de vluchtelingencrisis, blijft een bron van ergernis bij een belangrijk deel van haar christen-democratische achterban. De kwestie staat een goede verstandhouding tussen Merkel (CDU) en de Beierse zusterpartij CSU nog altijd in de weg.

Anders dan gebruikelijk was Merkel daarom niet aanwezig bij het partijcongres van de CSU vrijdag en zaterdag in München. Merkel en CSU-voorman Horst Seehofer waren overeengekomen dat het beter was als ze wegbleef. Ze vreesden dat de woede over Merkels vluchtelingenbeleid nog steeds zó groot was, dat haar aanwezigheid zou kunnen leiden tot een pijnlijke confrontatie. Dat risico kon een jaar voor de Bondsdagverkiezingen beter worden vermeden.

Opstandigheid

Zo kon Seehofer het congres benutten om de smeulende opstandigheid tegen Merkel te smoren en een basis te leggen voor verzoening. Het afgelopen jaar mag hij zélf voorop hebben gelopen met harde kritiek op de bondskanselier, zozeer zelfs dat hij soms een grotere tegenstander van haar leek dan de oppositie. Maar nu moest hij de opstandige geest weer in de fles zien te krijgen.

Want niet alleen is verdeeldheid tussen CDU en CSU in een campagnejaar gevaarlijk voor beide partijen, de komende weken staan ze samen nog voor belangrijke besluiten. De selectie van een presidentskandidaat, die in februari als opvolger van Joachim Gauck gekozen kan worden door een vergadering van de Bondsdag en vertegenwoordigers van de deelstaten. En vooral: het aanwijzen van een kandidaat voor het kanselierschap, waarmee ze samen de Bondsdagverkiezingen in het najaar van 2017 kunnen ingaan.

Voor een echte verzoening was het in München nog te vroeg. En dus ook voor een duidelijke uitspraak van het congres dat de CSU een nieuwe kandidatuur van Merkel voor het bondskanselierschap zal steunen. Zelf heeft Merkel nog niet gezegd of ze dat eigenlijk wel ambieert. Maar hoe langer ze daarmee wacht, hoe moeilijker het voor een alternatieve kandidaat wordt om zich nog te ontplooien en hoe waarschijnlijker een nieuwe kandidatuur van Merkel dus wordt. Naar verwachting zal ze uiterlijk op het congres van de CDU, op 6 en 7 december, uitsluitsel geven.

Schade voor Merkel beperkt

Op het CSU-congres werd een motie om een eventuele kandidatuur van Merkel hoe dan ook níét te steunen, met overgrote meerderheid verworpen. Slechts dertien leden stemden voor. Daarmee was de schade voor Merkel dus erg beperkt gebleven – ook al omdat er geen tijd was ingeruimd om over de motie te debatteren.

De CSU voelt zich in Beieren bedreigd door de opkomst van de anti-immigratiepartij AfD. Maar Seehofer heeft inmiddels begrepen dat hij die concurrent op rechts alleen maar helpt als hij steeds blijft hameren op het vluchtelingenthema en op wat Merkel volgens hem verkeerd heeft gedaan. Daarom besloot de CSU dit weekeinde twee thema’s centraal te stellen in een nieuw beginselprogramma en de komende campagne. Allereerst wil de partij voorkomen dat er een linkse coalitie van SPD, Groenen en Die Linke aan de macht komt – een zogenoemde Linksrutsch. Daarnaast wil ze ook stelling nemen tegen de politieke islam.

Nog altijd houdt de CSU vast aan haar eis dat er een bovengrens gesteld wordt aan het aantal toe te laten asielzoekers – iets wat Merkel steeds stellig heeft afgewezen. Maar op andere punten is de bondskanselier de Beierse partij tegemoetgekomen, erkent Seehofer. Niet alleen heeft ze erkend dat ze fouten heeft gemaakt, en verzekert ze dat een grote toestroom van vluchtelingen zoals eind 2015, begin 2016 zich niet meer zal herhalen. Zeker zo belangrijk is dat het aantal vluchtelingen en asielzoekers dit jaar al drastisch is teruggelopen.