Mormoon kan Trump in Utah verslaan

Onafhankelijke kandidaten

Evan McMullin kan de verkiezingen niet winnen, maar hij kan er wel zorgen dat Donald Trump het cruciale Utah kwijt raakt.

©

Wat wil Evan McMullin? Waar hij mee bezig is, kan geen serieuze poging zijn president van Amerika te worden, want de onafhankelijke kandidaat staat maar in elf staten op het stembiljet. Daarmee is hij een nog beperktere tegenstrever van Hillary Clinton (Democraten) en Donald Trump (Republikeinen) dan Gary Johnson (Libertarische Partij) en Jill Stein (Groene Partij). Toch zou de mormoon McMullin de verkiezingen eigenhandig kunnen verstoren door dinsdag zijn thuisstaat Utah te winnen. De zes kiesmannen die hij daar wegtrekt, kunnen doorslaggevend zijn voor Clintons winst of een impasse veroorzaken, waarbij geen van beide grote kandidaten de vereiste meerderheid van 270 kiesmannen haalt.

Evan McMullin (40) is een onwaarschijnlijke rebel. De klassieke Republikein werkte undercover voor de CIA, werd daarna zakenbankier en was tot zijn kandidatuur beleidsmedewerker bij de Republikeinse fractie in het Huis van Afgevaardigden. Net als veel andere conservatieve partijgenoten wond hij zich op over de opmars van Donald Trump. Nadat die de voorverkiezingen won, had McMullin gehoopt dat Mitt Romney nog een poging zou wagen, of dat voorzitter Paul Ryan van het Huis van Afgevaardigden zich zou laten overtuigen tot een eigen campagne. Maar zij hielden de Republikeinse gelederen gesloten. Toen wierp hij zichzelf maar op als tegenkandidaat. „In het belang van het land, maar vooral voor de Republikeinen”, zei hij tegen The Washington Post. „Door het ondermijnen van onze idealen verzwakt Trump ons op een veel grotere schaal dan een terroristische organisatie zou kunnen met afschuwelijke aanslagen.”

Begin augustus zegde hij zijn baan op en maakte zijn strategie bekend. Plan A, zo schreef zijn campagneleider, was dat Donald Trump onherroepelijk zou imploderen en dat de Republikeinse partij dan snel iemand anders nodig zou hebben. „Een sterke McMullin kandidatuur zou dan een logische keuze zijn.” Plan B was, officieel, niet om Trump uit het Witte Huis te houden. Trump kon volgens McMullin al onmogelijk winnen. Het doel was dus om te zorgen dat ook Clinton te kort zou komen voor 270 kiesmannen. Als geen van de kandidaten die grens overschrijdt, bepaalt het Huis van Afgevaardigden wie president wordt. In dat geval zou, door „de diepe verdeeldheid” die Trump en Clinton hebben gezaaid, „de verenigende boodschap van Evan zegevieren”, aldus de verklaring in augustus.

Hoewel McMullin geen schijn van kans maakt op één van beide scenario’s. Hij heeft nauwelijks steun van Republikeinen en slaagde er in de meeste staten niet in op het stembiljet te komen. Toch zijn er peilingen in Utah die er op wijzen dat hij nek-aan-nek gaat met rivaal Donald Trump. In die staat is 60 procent van de bevolking mormoons, dat wil zeggen lid van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. Van deze sektarische beweging, die bekend staat om veelwijverij en bekeerdrang, maakt McMullin al sinds zijn geboorte deel uit. Deze conservatieve gelovigen moeten weinig hebben van de vuilbekkerij van Trump. Ook in Arizona zou deze groep de race kunnen kantelen.

Zogeheten ‘derde partijkandidaten’ of onafhankelijken die het opnemen tegen de Republikeinen en Democraten maken in de VS nooit een schijn van kans. Door het systeem van kiesmannen en het winner takes all principe kleurt elke staat rood óf blauw. De laatste keer dat een kandidaat buiten dit duopolie staten won, was in 1968. George Wallace, een Democratische gouverneur uit Alabama die segregatie in stand wilde houden, won vijf zuidelijke staten in de verkiezing die Richard Nixon met gemak won van de officiële Democraat Hubert Humphrey. Sindsdien hebben outsiders nooit staten gewonnen, maar wel uitslagen beïnvloed.

Ralph Nader, die kandidaat was in drie presidentsverkiezingen, is er door Democraten van beschuldigd dat hij de verkiezing van 2000 aan George W. Bush cadeau deed. De progressieve Nader kreeg in Florida bijna 100.000 stemmen, die zonder zijn deelname waarschijnlijk naar Al Gore waren gegaan. Gore verloor Florida, en daarmee het presidentschap, officieel met een verschil van 537 stemmen van Bush. Omdat Nader het feestje van de Democraten verpestte, worden kandidaten zoals hij, Johnson, Stein en McMullin ook wel spoilers genoemd.

De verkiezingen van 2016 lijken ideaal voor een derde kandidaat. Het percentage kiezers dat als Independent (40 procent) geregistreerd staat, is hoger dan zowel het aandeel van Democraten (30 procent) en Republikeinen (24 procent). Zeker onder jongeren zou de behoefte aan een onafhankelijke kandidaat groot zijn. Toch wijzen peilingen erop dat de steun voor Gary Johnson en Jill Stein terugloopt. Op het laatste moment lijken veel kiezers hun stem toch niet te willen vergooien, met het risico dat het hun minst favoriete kandidaat helpt.

McMullin beseft inmiddels dat hij Clinton niet eigenhandig van een overwinning zal afhouden, het enige wat hij nog kan doen is bijdragen aan het verlies van Trump. Die dreiging wordt gevoeld, bleek afgelopen week. William Johnson, een blanke racist die Trump steunt, sprak een telefoonboodschap in dat McMullin homo zou zijn omdat hij op zijn veertigste ongetrouwd is. McMullins moeder is nadat ze van zijn vader scheidde met een vrouw getrouwd, benadrukte Johnson in een zogeheten robocall die tienduizenden inwoners van Utah te horen kregen. „Evan heeft twee mamma’s. Zijn moeder is lesbisch”, zei Johnson in de boodschap. „Ik geloof dat Evan zelf in de kast zit.” De Trump-campagne heeft zich formeel van die uitspraken gedistantieerd, maar het tekent dat ze McMullin het risico Utah te verliezen niet onderschatten. „Als we Utah verliezen, kan dat desastreuze gevolgen hebben”, zei Trump tegen Fox.