Koerdische partij wil vooralsnog hoeder van de democratie blijven

Onrust in Turkije Turkse politie grijpt hard in bij protest tegen de arrestaties van Koerdische parlementariërs.

©

Op de hoek van de straat staan een pantserwagen en politiemannen met machinegeweren. Agenten in burger met handwapens en walkietalkies houden vanuit een theehuisje in de gaten wie het kantoor van de HDP in en uit gaat in Tarlabasi, een centrumwijk waar veel Koerden wonen.

Ze staan klaar om in te grijpen zodra er tekenen zijn dat gedemonstreerd of gereld gaat worden bij de politieke partij die voortkomt uit de Koerdische beweging in Turkije. Het is daags nadat de top van de oppositiepartij is gearresteerd en een Koerdische organisatie heeft opgeroepen tot protest.

Onder normale omstandigheden zouden Koerden in Turkije daar massaal gehoor aan geven. Maar niets is nu normaal. De noodtoestand is van kracht, waardoor de massaal aanwezige politie nog meer bevoegdheden heeft dan gebruikelijk om samenscholingen te verbieden. Sinds de arrestatie van de partijtop in de nacht van donderdag op vrijdag is het internetverkeer in Turkije beperkt. Sociale media zijn deels geblokkeerd en voor het eerst ook een aantal van de VPN-diensten waarmee die blokkades kunnen worden omzeild.

Op diverse plekken in het land is niettemin geprotesteerd, maar de opkomst was laag en de politie reageerde met traangas. Demonstreren is gevaarlijk. De meeste mensen blijven thuis om niet het risico te lopen zelf opgepakt te worden. De derde partij in het parlement wordt door de autoriteiten behandeld als onderdeel van een terreurorganisatie. Hoewel een persconferentie is aangekondigd blijft het partijkantoor in de grootste stad van Turkije vrijwel leeg.

De HDP (Democratische Volkspartij) streeft onder meer naar zelfbeschikking en minderhedenrechten voor Koerden. De partij komt voort uit dezelfde Koerdische politieke beweging als de PKK, die met grote regelmaat aanslagen pleegt in Turkije. Vrijdag nog kostte een aanslag door een tak van de PKK negen mensen het leven. De overlap tussen de achterban van de partij en de PKK is groot.

Onvoldoende afstand

De groei van de HDP gaf Turken hoop op een politieke oplossing voor het conflict. Maar sinds juli 2015 is de strijd met de PKK opnieuw opgelaaid. Daarbij vallen honderden doden, zowel PKK-guerrilla’s als militairen, politie en burgers. De HDP wordt daarop aangesproken. Die zou onvoldoende afstand van de PKK nemen of die zelfs actief helpen. Dat laatste wordt door de partij in alle toonaarden ontkend.

De keiharde aanpak van de HDP doet de hoop vervliegen op een oplossing langs democratische weg. Premier Binali Yildirim verdedigde zondag in Istanbul het besluit om elf parlementariërs van de oppositiepartij te laten oppakken. Negen daarvan zijn vervolgens gearresteerd, waaronder de partijleiders. „Hun parlementaire onschendbaarheid was opgeheven omdat ze samenwerken met terreur, dat promoten, aanmoedigen en logistiek ondersteunen ondanks dat ze parlementariërs zijn.”

De belangrijkste reactie van de HDP op de arrestaties is dat de 59 volksvertegenwoordigers hun parlementaire werk tot nader order neerleggen. Ze geven hun zetels niet op, maar kiezen ervoor ‘van deur tot deur te gaan in buurten, dorpen, districten en provincies om hun achterban te consulteren’. „Het parlement is zijn legitimiteit kwijt nadat onze parlementariërs zijn vastgezet”, zegt Levent Piskent, een van de partijadvocaten in Istanbul.

De stap is vooral symbolisch en heeft weinig praktische consequenties. Regeringspartij AKP heeft met 317 van de 550 zetels een meerderheid in het parlement en de steun van de HDP niet nodig. Andere oppositiepartijen tonen weinig solidariteit. Ze wantrouwen de HDP en hebben in mei ingestemd met het opheffen van de parlementaire immuniteit om vervolging mogelijk te maken.

De partij zegt nu twee tot drie weken te nemen voor beraad. De uitkomst zou kunnen zijn dat de HDP en de rest van de Koerdische beweging besluiten hun zetels op te geven en niet meer deel te nemen aan het democratisch proces in Turkije. Dat zou kunnen worden opgevat als een keuze voor gewapende strijd.

Die stap is onwaarschijnlijk. Vooralsnog is er de HDP veel aan gelegen zichzelf te presenteren hoeders van de democratie en het enige echte alternatief voor wie zij betitelen als ‘Erdogan de dictator’. Die strijd is buiten het parlement alleen maar moeilijker.