CSU legt basis voor verzoening met Merkel

Door de vluchtelingencrisis heeft bondskanselier Merkel veel schade opgelopen bij haar christendemocratische achterban. Anders dan gebruikelijk was Angela Merkel vrijdag en zaterdag niet aanwezig op het partijcongres van het CSU.

Partijvoorzitter Horst Seehofer tijdens het partijcongres van het CSU in München. Foto Christof Stache / AFP

De herstelwerkzaamheden zijn in volle gang, maar nog niet voltooid. De politieke schade die bondskanselier Merkel heeft opgelopen door de vluchtelingencrisis, blijft een bron van ergernis en zorg bij een belangrijk deel van haar christendemocratische achterban. De kwestie staat een goede verstandhouding tussen Merkel (CDU) en de Beierse zusterpartij CSU nog altijd in de weg.

Dat bleek wel uit het feit dat Angela Merkel, anders dan gebruikelijk, niet aanwezig was bij het partijcongres van de CSU vrijdag en zaterdag in München. Van te voren waren Merkel en CSU-voorman Horst Seehofer overeengekomen dat het beter was als ze wegbleef. Ze vreesden dat de woede over Merkels vluchtelingenbeleid onder CSU-leden nog steeds zó groot was, dat haar aanwezigheid zou kunnen leiden tot een pijnlijke confrontatie. Dat risico kon een jaar voor de Bondsdagverkiezingen maar beter worden vermeden.

Zo kon Seehofer het congres benutten om de smeulende opstandigheid tegen Merkel te smoren en een basis te leggen voor verzoening. Het afgelopen jaar mag hij zélf voorop hebben gelopen met harde kritiek op de bondskanselier, zo zeer zelfs dat hij soms een grotere tegenstander van haar leek dan de oppositie. Maar nu moest hij de opstandige geest weer in de fles zien te krijgen.

Want niet alleen is verdeeldheid tussen CDU en CSU in een campagnejaar gevaarlijk voor beide partijen, en voor hun kansen om na de verkiezingen weer te kunnen regeren. De komende weken staan ze samen nog voor belangrijke besluiten. De selectie van een gezamenlijke presidentskandidaat, die in februari als opvolger van Joachim Gauck gekozen kan worden door een vergadering van de Bondsdag en vertegenwoordigers van de deelstaten. En vooral: het aanwijzen en ondersteunen van een kandidaat voor het kanselierschap, waarmee ze samen de Bondsdagverkiezingen in het najaar van 2017 kunnen ingaan.

Voor een echte verzoening was het in München nog te vroeg. En dus ook voor een duidelijke uitspraak van het congres dat de CSU een nieuwe kandidatuur van Merkel voor het bondskanselierschap zal steunen. Zelf heeft Merkel nog niet gezegd of ze dat eigenlijk wel ambieert. Maar hoe langer ze daarmee wacht, hoe moeilijker het voor een alternatieve kandidaat wordt om zich nog te ontplooien en hoe waarschijnlijker een nieuwe kandidatuur van Merkel dus wordt. Naar verwachting zal ze uiterlijk op het congres van de CDU, op 6 en 7 december, uitsluitsel geven of ze nog een termijn wil doorgaan.

Opkomst AfD

Op het CSU-congres werd een motie om een eventuele kandidatuur van Merkel hoe dan ook níet te steunen, met overgrote meerderheid verworpen. Slechts dertien leden stemden voor. Daarmee was de schade voor Merkel dus erg beperkt gebleven – ook al omdat er geen tijd was ingeruimd om over de motie te debatteren.

De CSU voelt zich in Beieren bedreigd door de opkomst van de anti-immigratiepartij AfD. Maar Seehofer heeft inmiddels begrepen dat hij die concurrent op rechts alleen maar helpt als hij steeds blijft hameren op het vluchtelingenthema en op wat Merkel volgen hem verkeerd heeft gedaan. Daarom besloot de CSU dit weekeinde twee thema’s centraal te stellen in een nieuw beginselprogramma en de komende campagne. Allereerst wil de partij voorkomen dat er een linkse coalitie van SPD, Groenen en Die Linke aan de macht komt – een zogenoemde Linksrutsch. Daarnaast wil ze ook stelling nemen tegen de politieke islam.

Nog altijd houdt de CSU vast aan haar eis dat er een bovengrens gesteld wordt aan het aantal toe te laten asielzoekers – iets wat Merkel steeds stellig heeft afgewezen. Maar op andere punten is de bondskanselier de Beierse partij tegemoet gekomen, erkent Seehofer. Niet alleen heeft ze erkend fouten gemaakt te hebben, gebruikt ze de omstreden leus ‘Wir schaffen das’ niet meer en verzekert ze dat een grote toestroom van vluchtelingen als eind 2015/begin 2016 zich niet meer zal herhalen. Zeker zo belangrijk is dat het aantal vluchtelingen en asielzoekers dit jaar al drastisch is teruggelopen.

Wat de stemming bij de CSU ook ten goede kwam was het nieuws dat de Europese Commissie vermoedelijk haar bezwaren zal laten varen tegen een tolheffing voor buitenlandse personenauto’s op Duitse snelwegen. Al jaren pleit de partij daarvoor. Nu lijkt deelname aan de regering in Berlijn op dit punt vruchten te gaan afwerpen.