Commentaar

VS kiezen tussen historische vergissing en een vrouw

nrcvindt

Nederlanders hebben geen stem in de Amerikaanse verkiezingen, dat is het voorrecht van Amerikanen. De president is van hun, niet van ons. Maar de invloed van hun president stopt niet aan de grens. Zo leven ook wij onder de Amerikaanse veiligheidsparaplu. Hun commander in chief waakt ook over ons.

Het Nederlandse interesse in de Amerikaanse verkiezingen is traditioneel enorm – het is dan ook onbetaalbaar politiek entertainment. Denk aan kandidaat-first lady Melania die een speech van zittend first lady Michelle overschrijft. De race van 2016 nam ook duistere wendingen: Russische inmenging door computerinbraken, een FBI-directeur die in de slotfase zegt dat het e-mail-onderzoek naar kandidaat Clinton wordt heropend, maar geen details geeft en daarom van ambtsmisbruik wordt beticht.

De hoogmis van de Amerikaanse democratie werd een test voor het weerstandsvermogen van diezelfde democratie. De kandidaat van de Republikeinen droeg daar het zijne aan bij, een vastgoedjongen die voor het hoogste ambt in de westerse wereld niet geschikt is. Een andere conclusie is aan het slot van deze verbluffende verkiezingsrace niet mogelijk.

In het begin leek Donald Trump vooral een kleurrijke populist die zich met onconventioneel gedrag afzette tegen de elite in het algemeen en de bestuurderskliek in Washington in het bijzonder. Hij blonk uit in afkraken (moslims mogen het land niet in), afbranden (Hillary is een gemene vrouw) en afzeiken (journalisten zijn altijd tegen mij.) Trump was de outsider die aandacht vroeg voor de begrijpelijke desillusies van laagopgeleide bevolking van het platteland. Maar Trump bond niet in. Trump is geen provocateur in een narrenpak. Trump ís een nar.

Trump heeft geen bestuurlijke ervaring. Trump deed van zich spreken met racisme en seksisme. Trump veranderde in de campagne voortdurend van mening. En Trump vuurt ’s nachts koortsachtig Tweets de wereld in – dat is niet het gedrag van een man aan wie de atoomknop kan worden toevertrouwd.

Onrustbarend is bovendien dat Trump solt met regels van de democratie. Hij bezoedelde de verkiezingen door te suggereren dat hij geen faire kans krijgt. Hij laat in het midden of hij een overwinning van Hillary Clinton zal accepteren, waardoor hij een geordende machtswisseling in gevaar brengt. Clinton krijgt een gerechtelijk onderzoek aan haar broek, als het aan hem ligt. Hij leek daarbij even te vergeten dat de president niet over de rechtspraak gaat.

Hillary Clinton bleef al die tijd in de plooi. Ze won de drie tv-debatten door stevig tegengas te geven en haar kennis te etaleren. Ze profileerde zich als gematigde ‘liberal’, met een oog voor alle Amerikanen. Ze liet zich bijna niet provoceren – één keer noemde ze Trumps aanhang „sneue mensen”.

Clinton is verre van perfect. Ze is niet geliefd en stijfjes. De e-mail-kwestie en de te laat opgebiechte longontsteking toonden dat ze pijnlijke zaken te lang voor zich houdt. Het is ook niet sterk dat ze tijdens betaalde onderonsjes op Wall Street positiever is over handelsverdragen dan in het openbaar. Maar ze brengt iets mee dat voor iedereen die niet op haar mag stemmen van belang is: vier jaar ervaring als minister van buitenlandse zaken. Ze is sceptisch over Poetin, ze ziet de enorme veranderingen in Azië.

De Amerikanen hebben een eenvoudige keuze. Ze kunnen een historische vergissing begaan door Trump te kiezen. En ze kunnen geschiedenis schrijven door voor het eerst een vrouw naar het Witte Huis te sturen.