Commentaar

Ontsporing van een verleden

Nederland heeft niet de brave geschiedenis die hier vaak wordt gekoesterd. De verzuiling was bittere noodzaak om een diep verdeeld land regeerbaar te maken. De koloniale geschiedenis was een egoïstische graaipartij en arrogante vernedering van andere volkeren. De Gouden Eeuw was een oorlogscultuur en de Tachtigjarige Oorlog begon als ijskoude burgeroorlog.

Zo wordt de grote lijn van de Nederlandse geschiedenis meestal niet beschreven. De koloniale oorlog in Indonesië is waarschijnlijk het beste voorbeeld van de Hollandse neiging tot historische zelfgenoegzaamheid. Want sinds onder meer het meeslepende boek van J.A.A. van Doorn en W.J. Hendrix Ontsporing van Geweld (1970), over de politionele acties, mag het echt geen verbazing wekken dat in Indië keihard is opgetreden door Nederlandse troepen. Oud-soldaten Van Doorn en Hendrix legden indertijd ook haarfijn uit hoe dat misging, In de strijd tegen guerillero’s van de TNI was informatie het belangrijkste wapen voor de ordetroepen. Maar hoe kwamen die Nederlandse jongens in de sawa’s ooit aan goede informatie? Dan worden grenzen snel overschreden. ‘Onthullingen’ van extreem geweld en structureel stilzwijgen door de autoriteiten worden telkens weer gezien als iets nieuws. Het past nog steeds niet in ons zelfbeeld als nette natie. Diep in ons hart zijn we nog altijd het door God geleide morele gidsland zoals de 19-de-eeuwse nationalisten ons graag zagen.

Dirk Vlasblom, behalve wetenschapsredacteur ook oud-correspondent in Jakarta en groot kenner van Indonesië, laat verderop in de bijlage een historisch aspect zien dat in de Nederlands discussie over het eigen verleden ook nauwelijks aan de orde komt: de burgeroorlog die aan Indonesische kant woedde terwijl 200.000 jonge soldaten het Nederlandse gezag in de kolonie probeerden te herstellen. Daar komen we dus in Nederland al helemaal niet aan toe: een brééd begrip van de historische situatie. Het debat gaat hier niet verder dan morele schrik.

Er is één schrale troost voor de brave Hollander die worstelt met dit verleden. Vlasblom schrijft hoe ook in Indonesië de mensen liever niet terugkijken naar deze tijd.