Column

‘Neutraal’ wordt steeds verdachter

©

Het Britse High Court maakt bekend dat de regering-May een besluit over Brexit eerst aan het parlement moet voorleggen (deze week). De FBI kondigt aan dat er nieuwe e-mails van Hillary Clinton zijn opgedoken, waardoor oud onderzoek misschien heropend wordt (oktober 2016). Het Constitutionele Hof in Oostenrijk beslist dat de presidentsverkiezingen wegens procedurefouten moeten worden overgedaan (juli 2016).

Op het eerste oog lijkt het of deze drie besluiten, in drie verschillende landen, weinig met elkaar te maken hebben. Maar kijk beter, en je ziet de parallellen. Steeds gaat het om nationale overheidsinstellingen, die neutraal zijn en daar gezag en respect aan ontlenen. Zij velden een oordeel in een gepolariseerd politiek dispuut. Steeds werd de uitspraak meteen betwist: de ene helft van het land is verontwaardigd of zelfs woedend. Maar als die uitspraak anders was uitgevallen, had de ándere helft waarschijnlijk op zijn achterste benen gestaan.

Waarmee de vraag zich opdringt: hoe sterk zijn onafhankelijke instellingen eigenlijk? Kunnen zij, nu het erop aankomt, doen wat ze moeten doen – namelijk de democratie en de rechtsstaat beschermen?

Het Britse High Court had zijn besluit donderdag nog niet bekendgemaakt, of het protest brak los. Grotendeels uit het Brexit-kamp, dat vreest dat het parlement – waar voor het referendum een meerderheid tegen Brexit was – de uittreding uit de EU vertraagt, verzacht of ongedaan maakt. Het exit-proces wordt in gang gezet als de regering artikel 50 van het Europees Verdrag inroept. „Ik vrees dat alles nu wordt geprobeerd om het inroepen van artikel 50 te blokkeren of uit te stellen”, twitterde Nigel Farage, de voormalig UKIP-leider. Zijn campagne was een belangrijke reden dat nét iets meer dan de helft van de Britten in juni vóór uittreding stemde. „Ze hebben geen idee hoe boos de mensen daarover zullen zijn.”

De Britse regering, die de parlementaire weg wilde omzeilen (premier May wil haar onderhandelingsstrategie met de EU geheim houden, niet publiekelijk bespreken), ging meteen in beroep. Veel mensen die in juni tegen Brexit stemden, waren juist blij met het oordeel. Tegenstanders van Brexit, onder wie een belegger en een kapper, hadden de zaak aangespannen. Voormalig europarlementariër Richard Corbett, tegenstander van Brexit, noemde het „logisch” dat de regering in een parlementaire democratie haar zaak voorlegt aan het parlement. Als het Hof het omgekeerde had besloten, was de storm van de andere kant gekomen.

De Amerikaanse FBI boog zich over de mails van presidentskandidaat Hillary Clinton. Maar met Hillary is het net als met Brexit: de helft van het land is voor, de andere helft tegen. De gemoederen lopen hoog op. FBI-directeur James Comey vond onverwacht nieuwe mails van Hillary. Als hij zijn mond had gehouden, had Donald Trump („These elections are rigged!”) hem later van partijdigheid kunnen beschuldigen. Nu hij zijn vondst bekendmaakte, vlak voor de verkiezingen, valt de andere helft over hem heen. President Obama verweet Comey „verdachtmakingen” de politiek in te slingeren.

In Oostenrijk wil de ene helft Norbert Hofer als president, en de andere helft Alexander van der Bellen. Van der Bellen won in mei al, nipt. Maar Hofer ging naar de rechter, vanwege procedurele fouten. Bewijs van politieke manipulatie ontbrak, maar het Hof nam het zekere voor het onzekere: de verkiezingen moeten over (op 4 december). Hofer-aanhangers waren dolblij. De andere helft is bitter over de „gestolen” verkiezingen en verwijt het Hof angsthazerij. Nu rollen de rechters vechtend over het kleed.

Als vertrouwen verdampt in de samenleving wordt onafhankelijkheid verdacht. Ongelooflijk, hoe snel het gaat.

Caroline de Gruyter is correspondent in Wenen en schrijft wekelijks een column over politiek en Europa.