Leiders sektarische kerk leven goed van geld discipelen

Noorse broeders De leiders van de internationale sektarische geloofsgemeenschap Noorse broeders weten wel raad met het geld van hun volgelingen. Via belastingparadijzen investeren ze het in zichzelf en naaste verwanten.

Een conferentieoord van de Noorse broeders in Noorwegen. Foto: Cornelius Poppe/SCANPIX/ANP

De twee hoogste leiders van de internationale sektarische geloofsgemeenschap Noorse broeders hebben zich jarenlang verrijkt ten koste van hun 40.000 discipelen. Familieleden en vrienden profiteerden mee. Dat blijkt uit onderzoek van NRC en de Noorse krant Dagens Næringsliv. Beide kranten beschikken over honderden interne stukken en 200.000 e-mails van de Noorse broeders.

De documenten, samen 50 gigabyte, zijn in maart dit jaar door opsporingsdienst Fiod in beslag genomen bij de Nederlandse ex-broeder Jonathan van der L. (34). Hij wordt onder meer verdacht van het verduisteren van 8 miljoen euro van de broeders.

Lees het achtergrondverhaal en bekijk de documenten: Wat er gebeurt met het spaargeld voor het Koninkrijk Gods

De mails tonen aan dat Van der L. niet alleen een sleutelfiguur was in de Nederlandse tak van de beweging, maar wereldwijd de rechterhand van geestelijk leider Kåre J. Smith en zakelijk leider Bern Aksel Larsen. Hij hielp hen bij het besturen van een internationaal netwerk van meer dan 450 bedrijven en stichtingen. De geldstromen liepen vaak via een belastingparadijs.

Over de broeders, die zich internationaal Brunstad Christian Church (BCC) of Smith’s Friends noemen, verschijnen al jaren berichten over de vermenging van zaken en geloof. Harde bewijzen waren er – tot nu toe – niet.

De in beslag genomen e-mails bevatten aanwijzingen voor fraude, witwassen, het ontduiken van belastingen, kinderarbeid en dus ook voor zelfverrijking. Smith en Larsen regeerden over het netwerk alsof het hun privé-eigendom is. Rode draad in de in beslag genomen e-mails is het betalen van zo min mogelijk belasting. In de praktijk was het Larsen die na overleg met Smith opdrachten uitdeelde. Jonathan van der L. en andere broeders voerden ze uit.

Miljoenen

De financiële motor van het netwerk zijn de gelovigen. Hun door giften en vrijwilligerswerk bijeengespaarde miljoenen gingen jarenlang naar een op Cyprus geregistreerde onderneming, BCC Financial. In 2014 was daar 86 miljoen euro gestald.

Dat geld kwam niet of nauwelijks ten goede aan religieuze organisaties, zoals de bedoeling was. Beide leiders en hun omgeving profiteerden wel. Zo konden kinderen van Smith en Larsen en bedrijven van bevriende broeders tegen aantrekkelijke voorwaarden miljoenen lenen, onder meer om aandelen te kopen. Larsen gaf ook opdracht miljoenen aan hemzelf over te maken. Kerkleider Smith kreeg samen met Larsen via hun privébedrijf een miljoenenlening. Een deel van alle leningen werd niet terugbetaald.

Smith en Larsen verdienden in 2015 ook tientallen miljoenen met de verkoop van de Duitse internetwinkel Lampenwelt. Die was door twee broeders geschonken aan de kerk, maar kwam in handen van de kerkleiders. De entourage rond het leidersduo kreeg ook hoge posities en fraaie opdrachten. Intussen verbleven Smith en Larsen in luxe hotels over de hele wereld, ook op kosten van de discipelen.

Afgelopen jaren stelden toezichthouders meer dan eens kritische vragen, zo blijkt uit de mails. Banken en belastingdiensten kregen opzettelijk onjuiste antwoorden.

Van der L. heeft de fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst FIOD inmiddels wegwijs gemaakt in het ondoorzichtige netwerk van de broeders, zo bleek bij het begin van zijn rechtszaak deze zomer. Vanuit Nederland is contact gelegd met opsporingsautoriteiten in Noorwegen, bevestigen bronnen. Het Openbaar Ministerie wil niet reageren.

De advocaat van Jonathan van der L., John Peters, zegt niet verrast te zijn over de uitkomsten van het onderzoek van NRC.

„De leiders hebben hem misbruikt om het geld te laten stromen. Cliënt groeide op in een gezin van Noorse broeders. Hem was geleerd gehoorzaam te zijn. Alles was voor God. Hij is zwaar gebruikt.”