De hele samenleving gaat kapot

De Stemming

Sinds deze week weten de kiezers die het Oekraïneverdrag per referendum afwezen, dat ze niet hun zin krijgen. „Rutte leidt een corrupte bende”, zeggen ze in nee-walhalla Landgraaf.

Illknur Gülün en haar dochter. Chris Keulen

051116BIN_STEMMING

‘Die Rutte, dat die nog lééft”, zegt Paula. Nee, dat snapt haar dochter Maria ook niet: „Dat die nog niet is doodgeschoten met zijn lieggedrag. Als je ziet wat mensen op Facebook allemaal over hem schrijven.”

We gingen naar Landgraaf, Limburg, om te horen hoe ze het daar vinden dat premier Rutte heeft besloten het associatieverdrag met Oekraïne toch te ratificeren. Hij legt de uitslag van het raadgevend referendum van 6 april naast zich neer.

Landgraaf stond vijfde op de ranglijst van plaatsen met de meeste tegenstemmers (bijna 80 procent), daarom zijn we hier. Een glooiende gemeente. Op de Markt, door de Hoofdstraat, Achter de Haesen, in de Kakert ogen de huizen haveloos. Winkelpanden staan leeg of zijn, met de etalage nog intact, als woonhuis in gebruik. Het kerkhof is één bloemenzee; het is vlak na Allerzielen.

Voorbijgangers die we spreken, hebben kleine baantjes: kamermeisje, caissière bij een pretpark, plantsoenwerker, verkoper van carnavalspakken, medewerker bij de groente- en vleesafdeling in de Jumbo.

Chris Keulen

Arriensstraat. Chris Keulen
 

Velen hebben niet gestemd bij het referendum, maar ook die dat wel deden – bijna allemaal tegen – spreken nauwelijks over Oekraïne.

Naar het referendum gevraagd, praten ze vooral over Rutte en hoe ze het „helemaal met hem gehad” hebben. „Rutte leidt een corrupte bende.” „Ik kan zijn gezicht niet aanzien op tv.” „Al die loze beloften.”

Dertiger Maria met haar strakke paardenstaart en haar moeder Paula, die eigenlijk te ziek is om buiten te komen, staan voor de deur van slagerij Vijgen in de Hoofdstraat. „Ze roepen ons elke keer weer op: ga stemmen, de opkomst moet hoog zijn. Maar als we komen en met 61 procent tegenstemmen, dan luisteren ze niet.” Zij kunnen kort samenvatten hoe zij over de premier denken. „Ze mogen Rutte naar de maan schieten.” „Hij kan me de poekel roetsjen.”

Dat Rutte hun rug op kan, komt niet eens door het Oekraïnereferendum, dat was hooguit de zoveelste reden. Ze beginnen over de zorg voor ouderen: „Rutte heeft genoeg geld om zijn moeder wel op een goed plekje te zetten.”

Dan over het koningshuis: „Waarom geeft hij die prinses zoveel zakgeld? Ik kan mijn kinderen helemaal geen zakgeld geven.”

Over de pensioenen: „Waarom moeten wij werken tot ons zeventigste? Ik kan nou al niet de baan krijgen die ik zoek.” Maria is opgeleid als pedagogisch medewerker, maar ze loopt nu te poetsen in de thuiszorg. „En intussen werkt een jonge leraar op de crèche omdat een leerkracht van 62 voor de klas staat. Iedereen heeft de verkeerde baan.”

Onder de airco gelegd

Geen misverstand: het zijn geen domme, schreeuwerige armoedzaaiers die we spreken in Landgraaf. Degenen die wel stemmen, volgen de politiek goed en komen met recente voorbeelden van maatschappelijke misstanden, vaak heel persoonlijk. Ze verbinden al redenerend hun conclusies aan wat ze zien of horen.

Chris Keulen ©

Chris Keulen ©

 

Wat opvalt is het gevoel onder mensen die we spreken dat alle anderen het beter hebben dan zijzelf. „Het is oneerlijk hoe het in Nederland gaat”, zegt de vrouw die met een zware boodschappentas de Aldi-parkeergarage inloopt. „Het begint al bij het weerbericht”, zegt Maria, „daar wordt Limburg nooit in genoemd.” En Paula vraagt zich af: „Waarom valt de Postcodeloterij hier nooit?” „Die is pas toch gevallen in Sittard”, peinst Maria.

De mensen die het meest krijgen van wat de Landgravers moeten ontberen, zijn kennelijk asielzoekers of buitenlanders, daar heeft iedereen de meeste voorbeelden van. De vrouw in de Aldi-garage zet haar zware tas even neer en schudt haar bruine haren los. Ze heeft zelf gezien hoe bij de buren, vluchtelingen – „maar zeven op de tien vluchtelingen zijn geen vluchteling” – een vrachtauto kwam voorrijden en een wasmachine, een koelkast en meubels werden uitgeladen.

Ja, de vluchtelingen, „het eerste woord dat ze leren is discriminatie”, zegt de vrouw in de garage. Ze telt op: hun zorgverzekering is gratis, ze betalen geen eigen risico, ze krijgen voorrang bij de huizen en nog gratis meubelen toe.

Ilknur Gülün brengt met haar dochter de boodschappen naar binnen. Ze is hier 48 jaar geleden geboren, maar ze wordt vaak uitgescholden als buitenlander. Ze heeft er lang over gedaan een nieuwe baan te vinden. Zelfs in een callcenter, zegt ze, wilden ze haar niet aannemen omdat ze een hoofddoek draagt. „En ik had gezegd dat ik hem binnen best wilde afdoen.” Zij helpt haar overburen vaak, Syrische vluchtelingen met zes kinderen. „Ja, die hebben wel meubels gekregen, maar allemaal oud. En ze betalen meer premie dan ik.”

Klopt het dat asielzoekers voordeeltjes krijgen? Dat van die zorgverzekering wel, voor asielzoekers in de centra. „Omdat onze bewoners doorgaans weinig geld hebben, geldt voor hen geen eigen bijdrage of eigen risico”, staat op de website van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers. Statushouders betalen wel premie en eigen risico. De automatische voorrang op de woningmarkt is dit jaar door het kabinet geschrapt, maar gemeenten mogen besluiten voorrang te geven. En asielzoekers met een verblijfsvergunning kunnen een bijdrage krijgen voor de inrichting van hun huis. „De hele Nederlandse samenleving gaat kapot”, zegt de vrouw in de Aldi-garage.

Foto’s Chris Keulen

Foto’s Chris Keulen

 

Niemand van de meer dan twintig mensen die we spreken, zal bij de Tweede-Kamerverkiezingen volgend jaar op VVD of PvdA stemmen. „Ik stem tégen het kabinet”, zegt de vrouw in de Aldi-garage. Ilknur Gülün gaat op Denk stemmen. De meeste anderen op Geert Wilders. Bij de verkiezingen van 2012 versloeg in Landgraaf de PvdA de PVV nog, die tien procent achteruit kelderde ten opzichte van 2010. „Als Nederland islamiseert, ben ik weg”, zegt Maria. „Naar Canada of Australië. Ik ga niet voor mijn man knielen.”