Cultuur

Interview

Interview

Foto's Noah Willman

‘Clinton moet vechten tegen FBI én Russische hackers: ongekend!’

Sidney Blumenthal

Adviseur of Raspoetin? Als beste vriend van Hillary Clinton roept Sidney Blumenthal net zoveel controverse op als zijzelf. Volgende week spreekt hij in Amsterdam. Voor één keer geeft hij een interview in verkiezingstijd.

Sidney Blumenthal trekt zich de laatste tijd terug in zijn hobby, de negentiende eeuw. Het biedt hem troost: politiek is altijd vuil geweest. En het biedt hem perspectief: zo uniek is onze tijd niet. Zelfs de krankzinnige presidentsverkiezingen van 2016 niet, waarin hij zelf een hoofdrol speelt.

Onlangs publiceerde hij het eerste deel van een vierdelige biografie over president Abraham Lincoln. „De tijd van Lincoln maakt me minder cynisch over Trump”, zegt Blumenthal. „Ik heb geleerd dat vooruitgang geen rechte lijn is, maar voortdurend conflict, een proces van actie en reactie. Dat zien we nu ook.”

Dit is één parallel, zegt Blumenthal. Lincoln liep weg bij zijn partij, de dominante Whig Party, omdat die de slavernij wilde behouden. De partij stortte ineen, en Lincoln richtte de Republikeinse Partij op. De rechterflank van de oude Whig Party richtte een eigen partij op, The American Party, die het tot 1860 volhield. „Het was een partij voor witte protestanten, die racisme en antisemitisme exploiteerde. Migranten kregen de schuld van alles wat misging. The American Party had ook ‘Make America Great Again’ als motto kunnen hebben.”

Wie in het verleden graaft, kan dat doen om de geschiedenis te begrijpen. Anderen gaat het eerder om het heden. Socioloog Sidney Blumenthal, die op 12 november in Amsterdam spreekt op de jaarlijkse Nexus Conferentie, valt in de laatste categorie.

De dagelijkse politiek laat hem niet los, daarvoor blijft hij te nauw verbonden met Hillary Clinton. Vrienden noemen hem het brein van Hillary. Denker op de achtergrond, die haar voedt met advies en analyses over politiek. Hij geldt als haar beste vriend, al 29 jaar.

Vijanden, en dat zijn er veel, hebben minder aardige woorden voor hem. Op Fox News, of op conservatieve websites als Drudge Report en Breitbart, wordt hij de ‘Hillary Fluisteraar’ genoemd. ‘De Raspoetin van de Clintons’. ‘Sid Vicious’. Zijn naam staat op rechts symbool voor de schaduwkanten van Hillary Clinton. Haar geheimzinnigheid, haar neiging tot geheimhouding – allemaal de schuld van Blumenthal.

Sidney Blumenthal (67) zit op maandagochtend in een Starbucks in Washington, dichtbij zijn huis in het welgestelde noordwesten van de stad. Grote interviews geeft hij nooit, deze verkiezingstijd. Maar nu trekt hij twee uur uit voor een gesprek, over de verkiezingen, over Trump, en over zijn beste vriendin, Hillary Clinton.

Hij praat zacht, formuleert bedachtzaam, en is zich bewust van zijn omgeving. Soms laat hij lange stiltes vallen, om na te denken over een antwoord. Tegen wil en dank is hij nog altijd een publiek figuur. Over zijn vriendschap met Clinton is hij discreet, en hij weigert vooruit te lopen op haar eventuele verkiezingszege en zijn rol in een derde Clinton-regeertermijn.

Blumenthals naam duikt op in vrijwel iedere kwestie die Hillary Clinton achtervolgt. De e-mailaffaire, waaruit bleek dat hij Clinton voortdurend van advies dient. De Clinton Foundation, waarvoor hij werkte. Of de kwestie van de aanval op het Amerikaans consulaat in Benghazi, Libië, in 2012. Blumenthal werd door Republikeinen aangevallen, omdat hij met zijn adviezen meer toegang tot toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Clinton zou hebben dan ambassadeur Chris Stevens, die bij de aanval om het leven kwam. Blumenthal moest erover getuigen voor een onderzoekscommissie van het Congres. Volgens Blumenthal was het deel van een ‘Republikeins showproces’ tegen Clinton.

De ‘lastertactieken’ van rechts zijn een vaak terugkerend thema in het gesprek. Volgens hem is er een gecoördineerde campagne om hem weg te zetten als manipulator. „Het is gericht tegen mij, en indirect tegen de Clintons. De bedoeling is dat mensen er keer op keer van horen en denken: waar rook is, is vuur.”

Waarom bent u nog doelwit van de Republikeinen?

„Mensen vergeten snel. Maar de dag dat ik voor Bill Clinton in het Witte Huis ging werken, in 1997, begon Matt Drudge [de oprichter van The Drudge Report, red.] met zijn laster. Hij schreef dat ik politierapporten over huiselijk geweld tegen mijn vrouw verborgen had gehouden. Het was een totale leugen. Ik moest hem wel aanklagen om dat aan te tonen. Het verhaal was ingestoken door Republikeinen, die mij in diskrediet wilden brengen. Daarna groeven ze zich in en stapelden leugen op leugen.” De zaak werd overigens geschikt.

Waar kwam dat vandaan?

„Toen ik nog voor The Washington Post werkte, in de jaren tachtig, schreef ik over het Iran-Contra-schandaal [onder Reagan]. En ik schreef een kritisch boek over de conservatieve beweging. Ik heb veel Republikeinen kwaad gemaakt, ze haten mij, willen oude rekeningen vereffenen.”

In twee van de drie tv-debatten bracht Donald Trump Sidney Blumenthal ter sprake. Hij noemde hem het brein achter de zogeheten birther-beweging, de complotdenkers die geloven dat Barack Obama niet in de VS, maar in Kenia is geboren. Blumenthal zou die theorie hebben verspreid tijdens de Democratische voorverkiezingen van 2008, toen Clinton het tegen Obama opnam. Trump zelf was de grootste voorvechter van de theorie, maar hij nam er onlangs plotseling afstand van. „Je mag je excuses wel aan de president aanbieden”, zei hij tegen Clinton. „Sidney Blumenthal, ook al zo’n winnaar, is ermee begonnen.”

Blumenthal, plotseling fel: „Dat was een regelrechte leugen. Een Joods-Amerikaanse krant, Forward, schreef dat het een antisemitische aanval was.”

Bent u het daarmee eens?

„De context is dat Trump mensen met overduidelijk Joodse namen demoniseert. Als je die namen steeds herhaalt, zit daar een antisemitische boodschap achter. Misschien speelt Trump ermee, misschien vindt hij het echt, ik weet het niet.”

Nu was de campagne van 2008 inderdaad smerig. In de Clinton-campagne ging een document rond waarin Obama’s internationale achtergrond als zwakke plek werd gezien. U speelde daar een rol in.

„Het was een zwaar gevecht. Van beide kanten.”

Trump baseert zich op een journalist van [regio-krantenbedrijf] McClatchy. Hij beweert dat u bij hem het verhaal instak dat Obama in Kenia was geboren.

„Hij weet niet wat hij zegt. Het zijn leugens. En trouwens, kijk nu eens. Hillary Clinton en Michelle Obama staan samen op een podium campagne te voeren.”

Misschien was dat wel juist het impliciete verwijt dat Trump maakte: Hillary Clinton als de politicus die het ene moment dit doet en het volgende moment iets totaal anders.

„Ik denk het niet. Hij wilde de aandacht afleiden van het feit dat hij zelf een racist is. Trump is het resultaat van een radicalisering van de Republikeinse Partij. Die gaat decennia terug, maar escaleerde in de jaren dat Bill en Hillary in het Witte Huis zaten. Er werd dagelijks met modder gegooid. De pseudo-schandalen, het machtsmisbruik door partijdige aanklagers, de afzettingsprocedure [tijdens het Lewinsky-schandaal]. De Obama-jaren hebben de weg verder vrijgemaakt voor Trump. De achterban werd gemobiliseerd met de birther-leugen en angst voor alles wat vreemd was, vertegenwoordigd door Obama zelf. De Republikeinse Partij stimuleerde dit, maar raakte de controle kwijt. Hun achterban is wild en vertrouwt hun oude leiders niet meer, zoals McCain en Romney. Ze willen nu een ridder op een wit paard. Trump is die ridder.”

Trump is dus niet alleen de culminatie van decennia herideologisering. Hij breekt er ook mee.

„De Republikeinse partij is al gebroken. Trump gelooft niet in de vrije markt, vrijhandel, de rechtsstaat. Hij doet mee als autoritair, een proto-fascist, een neofascist, of noem het gewoon een fascist. Hij zegt dat Hillary de gevangenis in moet, heeft zelfs gezinspeeld op een politieke moord. Dat is ongekend.”

Sidney Blumenthal en de Clintons leerden elkaar kennen in 1987, toen hij het echtpaar tegenkwam op een retraite voor Democraten. Blumenthal, destijds nog journalist, zag dat de partij in een diep dal zat tijdens de Reagan-jaren. De Republikeinen waren oppermachtig geworden. Blumenthal had net een boek geschreven over hoe de conservatieve beweging wortel had geschoten in de instituties van Washington. Dat baarde hem zorgen.

Hij wilde dat de Democraten ideologisch zouden hervormen, maar ook tactisch. De partij moest weer een machtspartij worden. De ambitieuze Clintons konden dat bereiken, dacht hij. Ze gingen samenwerken. Blumenthal begon ze in de jaren erop van advies te dienen. Ze raakten steeds intiemer bevriend. Blumenthal stelde Clinton voor aan Tony Blair, die hij bewonderde. Hij bereidde zo ‘de Derde Weg’ voor, die de progressieve politiek jaren zou domineren. In 1997, tijdens Clintons tweede termijn, ging hij in het Witte Huis werken als adviseur.

Wat zag u in de Clintons?

„Hun professionaliteit. Bill was veruit de meest capabele politicus, vond ik. Iemand die politiek ademt en het echt begrijpt. De progressieve zaak had iemand als hij nodig. Ik zie politiek niet als immoreel. Het is essentieel als je wilt dat je idealen ook werkelijkheid worden. Lincoln was een politicus tot in zijn botten. Hoe heeft hij de VS gered? De slavernij afgeschaft? Politiek!”

Veel progressieven wantrouwen Hillary juist omdat ze een product is van het politieke systeem.

„Als je onderscheid maakt tussen moraal en politiek, verliest de moraal altijd.”

U zei zelf ooit eens: schurken zijn betere politici dan heiligen.

„Nou ja, Lincoln was geen schurk. Of Franklin Roosevelt. Maar het is een illusie te denken dat je zonder kennis van het politieke handwerk voor verandering kan zorgen.”

Progressieve politiek moet draaien om verandering, schreef u in uw boek ‘The Clinton Wars’. U werd actief voor Bill Clinton, omdat u die hoop op verandering zag. Nu staat Hillary Clinton voor iets anders: de status quo.

„Nee. Hillary wordt misschien de eerste vrouwelijke president. Ze is voor gelijke beloning van mannen en vrouwen, begrijpt wat institutioneel racisme betekent. Er is veel werk te doen. Als ze verliest, is de erfenis van acht jaar Obama verloren. Ze moet de progressieve winst van die jaren verdedigen. Omdat ze daarvoor staat, wordt ze zo fel door Republikeinen gehaat.”

De e-mailaffaire was misschien wel het taaiste schandaal waarmee Clinton als kandidaat te maken kreeg. Als minister van Buitenlandse Zaken gebruikte ze een privé-server, wat tegen de regels is. In tientallen gevallen werd er vertrouwelijke of zelfs geheime informatie mee gedeeld. Ondanks die „grove nalatigheid” besloot FBI-directeur James Comey haar niet te vervolgen. Onder de mails die zijn vrijgegeven, zitten er veel aan en van Blumenthal, die Clinton gevraagd en ongevraagd van advies diende.

De mailkwestie bevestigde een beeld dat veel conservatieven al hadden: een politicus die haar eigen wetten bepaalt, neigt tot geheimhouding. Maakte dat het dossier zo explosief?

„Ten eerste: er is niets illegaals gebeurd…”

Maar als je niet het verwijt van geheimzinnigheid wilt krijgen, is een privé-server niet erg slim.

„Ik denk niet dat ze daar ooit over had nagedacht.”

En u?

„Ik wist niet dat ze een privé-server had.”

U mailde haar op haar privéadres.

„Ja, maar een domeinnaam is niet hetzelfde als een server. Ik mail ook met u, weet ook niet wat u voor server heeft.”

De vrijdag voor ons gesprek schreef de FBI-directeur in een kort briefje aan het Congres dat hij e-mails gaat onderzoeken die mogelijk een verband met de e-mailaffaire hebben. De mails zijn tijdens een onderzoek aangetroffen op een laptop van Anthony Weiner, tot voor kort de echtgenoot van Clintons assistent Huma Abedin.

Sidney Blumenthal: „Dit is een directe interventie door de FBI in het democratisch proces. Hij kan de verkiezingsuitslag manipuleren. Zo’n actie vlak ervoor is onverantwoord, zeker omdat hij was gewaarschuwd door het ministerie van Justitie dat het strijdig met interne regels is.”

Heeft Comey een anti-Clinton-agenda?

„Hij is niet naïef. Hij heeft één taak: niets zeggen. Die regel heeft hij gebroken. Al decennia houdt de FBI zich politiek afzijdig, en nu opeens niet meer. Er is nog iets aan de hand, dat is de Russische interventie in deze campagne. De Democratische Partij is gehackt, Wikileaks publiceert de e-mails van [campagneleider] John Podesta. Ik hoef geen Sherlock Holmes te zijn om de schuldige aan te wijzen. Ik ben zelf gehackt in 2013 en hoorde in een briefing door de inlichtingendiensten dat het om een Russische cyberaanval ging.”

Wat hebben Rusland en de FBI-zaak volgens u met elkaar te maken?

„Het zijn twee vijandelijke interventies, waartegen Hillary moet vechten. Dat is ongekend. De campagne van Trump is afhankelijk van deze aanvallen op de democratie.”

Heeft u haar geadviseerd opnieuw aan de verkiezingen mee te doen, terwijl u wist wat de gevolgen voor haar én voor u waren?

„Ik praat nooit over mijn gesprekken met haar. Maar ze nam een moeilijk, persoonlijk besluit. En ze kan het.”

Denkt u dat een controversieel politicus als Hillary Clinton de aangewezen persoon is om de verdeeldheid in het land tegen te gaan?

„Kijk naar Lincoln. In zijn herverkiezingscampagne in 1864 werd hij gedemoniseerd. Zijn linkervleugel vond hem te gematigd, onbetrouwbaar, gecorrumpeerd, een politicus. En op rechts was de laster nog veel heviger. Hij werd daar ‘Abraham Africanus I’ genoemd. In die moeilijke situatie zit Hillary ook.”