Alles moet anders: vanaf nu geldt ‘Parijs’

Klimaatverdrag

Sinds vrijdag is het Parijse klimaatverdrag van kracht. Met gevolgen voor zaken als wonen, reizen, eten.

Het klimaatakkoord dat eind vorig jaar door bijna alle landen van de wereld in Parijs werd gesloten is vrijdag officieel in werking getreden. Nooit eerder werd een internationaal verdrag zo snel na de ondertekening geratificeerd. Het vorige klimaatverdrag (Kyoto, 1997) deed er acht jaar over. En de verplichtingen uit het Kyoto-protocol zijn kinderspel vergeleken bij het akkoord van Parijs.

Het akkoord zal alle facetten van het dagelijks leven raken. Hoe we wonen en reizen. Wat we eten en hoe we onze spullen maken. Parijs werd het einde van het fossiele tijdperk genoemd. We zijn nu bijna een jaar verder, en die typering staat nog recht overeind.

Parijs kan daarmee het kantelpunt worden voor het klimaatbeleid. In een fascinerend interview vorige week in NRC vertelde ecoloog Marten Scheffer over dit soort abrupte omslagen in complexe systemen. Als ze zich voordoen heeft dat vaak dramatische gevolgen, zei Scheffer. Dan gaan de veranderingen razendsnel en kan niets ze nog stoppen.

Scheffer heeft het ook over klimaatverandering. De uitstoot van broeikasgassen tijdens de industriële revolutie begon de aarde pakweg een eeuw geleden op te warmen. Daarmee werd min of meer toevallig een duik in een nieuwe ijstijd voorkomen. Maar nu dreigt volgens de ecoloog het tegenovergestelde, een aarde die in zeer korte tijd te veel opwarmt en in een klimaat terechtkomt dat we miljoenen jaren geleden voor het laatst hadden. „Het is alsof we op een richel staan, met aan weerskanten een diep dal. Naar geen van die twee wil je afglijden”, zegt Scheffer. „De uitdaging is het prachtige, huidige Holoceenklimaat vast te houden.”

Klik of tap op de bollen voor meer informatie over hoe je zelf de uitstoot van CO2 kunt verminderen:

Op de smalle richel blijven

Parijs kan ons (voorlopig) op die smalle richel houden. Natuurlijk is dat dan niet alleen te danken aan het akkoord zelf. Zoals het een kantelpunt betaamt, is het klimaatakkoord slechts het duwtje dat een verandering bevestigt die al onafwendbaar is.

Al aan het eind van de negentiende eeuw bestond het vermoeden dat de aarde warmer zou worden door het gebruik van fossiele brandstoffen. Ruim een halve eeuw later waarschuwden de eerste wetenschappers voor de risico’s daarvan. En vanaf de jaren tachtig van de vorige eeuw rapporteert een panel van wetenschappers op verzoek van de Verenigde Naties regelmatig over het klimaat.

Hun conclusie is met ieder rapport alarmerender en overtuigender geworden. Over details valt nog te twisten, maar verder is er geen twijfel meer mogelijk: klimaatverandering is gaande, wordt mede veroorzaakt door de mens en zal bij ongewijzigd beleid grote consequenties hebben voor het leven op de planeet.

Die kennis heeft de wereld niet meteen in beweging gezet. Nog in 2009 mislukte een klimaattop in Kopenhagen, ondanks grote woorden van wereldleiders dat dit de allerlaatste kans was om de planeet te redden. Pas in 2015 viel het kwartje. Parijs overtrof alle verwachtingen.

Hoe kan dat? Wat is er in die zes jaar gebeurd?

Allereerst is er het klimaat zelf. Dat laat zich vaker van een grimmige kant zien. Gigantische hagelstenen brengen Nederlandse boeren in de problemen. Het zuidwesten van de VS kampt met een droogte waar geen einde aan lijkt te komen. Eén hoosbui in India vernietigt binnen een uur een complete oogst. En een paar jaar geleden trokken Syrische boeren massaal naar de steden toen hun land was opgedroogd nadat de regen meer dan vijf jaar uitbleef. Die migratie fungeerde mede als lont in het kruitvat van de burgeroorlog. Voor het Amerikaanse ministerie van Defensie is klimaatverandering officieel een kwestie van nationale veiligheid.

Doe de klimaatquiz om te testen hoeveel u weet van uw eigen klimaatvoetafdruk.

Zeker zo belangrijk voor de omwenteling is dat het bedrijfsleven geld ziet in het klimaat. Zonder de bedrijven komt van deze transitie niets terecht. Zij dringen er steeds harder op aan dat overheden de juiste voorwaarden scheppen. En dat is precies wat Parijs heeft gedaan: de voorwaarden creëren om de temperatuurstijging deze eeuw flink onder de twee graden Celsius te houden.

Gratis dumpplaats broeikasgas

Dat lukt alleen als de atmosfeer niet langer een gratis dumpplaats is voor broeikasgas. Laat de vervuiler betalen. Maar wat moeten we dan met al die kolencentrales? Met benzine- en dieselauto’s? Met goedkope vliegvakanties? Met goedkope consumptiegoederen uit China die vrijwel zonder extra kosten naar de Rotterdamse haven worden verscheept? En wat gebeurt er met de werkgelegenheid in al die vervuilende sectoren?

Het vraagt een nieuwe manier van denken, waarvan de consequenties nog niet goed te overzien zijn. Zeker is dat bedrijven die de ommezwaai te laat maken, het niet zullen redden. Ook investeerders beseffen dat. Pensioenfondsen en banken dringen aan op transparantie over klimaatrisico’s. En ze vragen zich af of het nog wel verstandig is om geld te steken in bedrijven die de risico’s bagatelliseren.

Wat het gaat kosten, weet niemand. Alleen al in de energiesector is waarschijnlijk meer dan 1.000 miljard euro per jaar nodig – terwijl tegelijkertijd de vraag naar energie wereldwijd in de komende decennia zal verdubbelen. Intussen meldde donderdag de UNEP, de VN-milieuorganisatie, dat er nog een enorm gat gaapt tussen wat in Parijs is afgesproken en wat we daadwerkelijk doen. Een kloof van twaalf tot veertien gigaton kooldioxide – één gigaton is ongeveer de jaarlijkse uitstoot van de Europese transportsector.

Het zijn terechte bedenkingen. Maar ze nemen niet weg dat vorig jaar in Parijs een kantelpunt is gepasseerd. Er is geen weg terug.