Jonge zwarten pakken het initiatief

Burgerrechten

Black Lives Matter heeft een krachtige trend in gang gezet. Zwarte jongeren willen méér vooruitgang dan hun ouders. En niet alleen voor de zwarte elite.

Foto Matt Rourke/AP

Eén ding staat vast: de volgende president van de Verenigde Staten zal blank zijn. Dat is nieuw voor Black Lives Matter, de beweging die sinds enkele jaren de discussie over politiegeweld en racisme in de VS domineert. President Obama is volgens velen blijven steken in mooie woorden.

Beeld Pew

Beeld Pew

Kan een nieuwe president meer betekenen voor zwarte Amerikanen, die nog steeds structureel armer zijn dan welke andere bevolkingsgroep ook? „Waarschijnlijk niet”, zegt Marcia Chatelain, historica aan Georgetown University in Washington. „Ik verwacht weinig van een president Clinton en nog minder van een president Trump. Maar als de afgelopen acht jaar ons iets hebben geleerd, is het hoe beperkt de macht van een president is om fundamentele verandering teweeg te brengen.”

Chatelain volgt de Black Lives Matter beweging op de voet. Veel van haar studenten hebben meegelopen in protesten in Ferguson, Baltimore en elders. In haar lessen proberen ze de onsamenhangende groepering te begrijpen in de historische context van burgerrechtenbewegingen. „Deze jonge mensen hebben het gevoel dat ze zelf veranderingen te weeg kunnen brengen. Het enige wat politici kunnen doen is besluiten of ze Black Lives Matter zien als een stoorzender waar ze last van hebben, of een belangengroep die ze serieus moeten nemen. Voor de ontwikkeling van de beweging hoeft het niet direct uit te maken.”

Martin Luther King

Black Lives Matter ontstond in 2013 als hashtag op Facebook, nadat een buurtwacht in Florida werd vrijgesproken, ondanks het feit dat hij een onbewapende 17-jarige had doodgeschoten. Een jaar later werd het merk Black Lives Matter wereldberoemd rond protesten naar aanleiding van de dood van de Afro-Amerikaanse tiener Michael Brown, door kogels uit het pistool van een blanke politieagent in Ferguson, Missouri.

Sindsdien is Black Lives Matter de slogan geweest van ruim 1.500 demonstraties tegen de harde hand van de politie en het gebrek aan rekenschap dat die moet afleggen. Soms opgezet door formele, lokale afdelingen van Black Lives Matter, vaker spontaan – zowel online als offline. Sommige protesten zijn uit de hand gelopen en hebben levens gekost. Maar daar moeten we de beweging volgens Chatelain niet op afrekenen.

„Dit is de burgerrechtenbeweging met de meeste potentie die we in decennia hebben gezien.”

Dat vindt ook Lester Spence, politicoloog aan Johns Hopkins universiteit in Baltimore. „Ik heb niet zo’n grote kans op echte beleidsverandering gezien sinds de jaren 1960”, zei hij onlangs bij een gastcollege aan Georgetown. Volgens hem moet deze groepering in feite de gaten dichten die de beweging van legendarische leiders als Martin Luther King Jr open lieten. Sindsdien is er een zwarte elite ontstaan die voor zichzelf een goede positie heeft bereikt. „Maar je ziet dat de zwarte gemeenschap als geheel ondertussen alleen maar verder achterop is geraakt in de samenleving.”

Om de beweging verder te brengen, moet deze zich concentreren op meer dan alleen politiegeweld, zegt Marcia Chatelain. En dat gebeurt ook. Het massale opsluiten van zwarte mannen om relatief kleine (drugs)vergrijpen staat ter discussie. In sommige staten worden politieagenten sinds kort getraind in deëscalatie. Bovendien, zegt Chatelain, doet Black Lives Matter meer dan alleen roepen om gerechtigheid.

„Het is in essentie een anti-armoede beweging.”

the-black-unemployment-rate-today-is-double-that-of-whites

Superieur onderwijs

Uiteindelijk kan de situatie van de armsten onder de zwarte bevolking alleen verbeteren als er werk en goed onderwijs is. „Je ziet in Amerika een ontwikkeling van charter schools; alternatieve scholen die superieur onderwijs geven aan de beste leerlingen. Daar zitten ook African-American scholieren tussen, maar het benadeelt de grote meerderheid van hen.

Black Lives Matter zet zich in voor betere openbare scholen voor iedereen, met een sterke lerarenvakbond, in plaats van selectief voorkeursonderwijs.”

Het Black Lives Matter-denken is uitgesproken links, in de geest van de Occupy-beweging tegen de groeiende kloof tussen arm en rijk. De overheid moet oplossingen bieden voor armoede en geweld. Niet individueel succes, maar collectieve verbetering is het doel. Opvallend is dat de leiders van de beweging, voorzover er sprake is van leiderschap, vrouwen en/of homoseksuelen en transgenders zijn. „In tegenstelling tot het mannelijke, vaak kerkelijke leiderschap uit de vorige eeuw, komt deze beweging op voor mensen die van nature meer achterstand op de samenleving hebben dan alleen hun huidskleur”, zegt Lester Spence.

De Black Lives Matter is dus niet alleen een protest tegen „het blanke superioriteitsdenken”, maar ook zowel een klassenconflict als een generatieconflict. Veel jongeren vinden dat hun ouders met te weinig genoegen hebben genomen. Ze voelen zich in de steek gelaten door de eigen, zwarte elite, waar president Barack Obama bij hoort.

Chatelain ziet Black Lives Matter voortgaan als een paraplu waar plaatselijke belangengroepen met verschillende speerpunten zich onder kunnen scharen. Hoe succesvol dat is zal nog moeten blijken.

Maar zelfs als de kreet Black Lives Matter sterft – wat Chatelain niet verwacht – is het winst, vindt zij, dat deze sociale beweging het debat over racisme „al zo lang” heeft weten te domineren.

„Daardoor hebben we nu een echt gesprek, binnen en buiten de Afro-Amerikaanse gemeenschap, over ongelijkheid. ”